Rig Veda 10.98.5 — Mandala 10, Sukta 98, Mantra 5

Sukta 10.98

Rishi: Devāpi Ārṣṭiṣeṇa / Ārṣṭiṣeṇa (hymn narrativizes these figures)

Devata: Waters/Parjanya dynamic mediated by the hotṛ (invoking power); divine collectivity implied

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

आर्ष्टिषेणो होत्रमृषिर्निषीदन्देवापिर्देवसुमतिं चिकित्वान् । स उत्तरस्मादधरं समुद्रमपो दिव्या असृजद्वर्ष्या अभि ॥

Transliteration

ārṣṭiṣeṇó hótram ṛ́ṣir níṣīdán devā́pir deva-sumatíṃ cikitvā́n | sá úttarasmād ádharam samudrám apó divyā́ asṛjad varṣyā́ abhí ||

Translation

Ārṣṭiṣeṇa, the seer, sat down in the hotṛ-seat—Devāpi, knowing the godward right-mindedness. From the upper sea to the lower sea he released the heavenly waters, the rain-waters, to stream forth—opening the blocked currents between heights and depths of the being.

Word by Word

• आर्ष्टिषेणः: Ārṣṭiṣeṇa (a seer/person)
• आर्ष्टिषेणः: कर्तृ
• Type: Noun (Proper name)
• Root: आर्ष्टिषेण (प्रातिपदिक; नाम)

• होत्रम्: the Hotṛ-office / priestly function
• होत्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: होत्र (प्रातिपदिक; √हु ‘to sacrifice/offer’ से)

• ऋषिः: seer
• ऋषिः: कर्तृ (सम्बन्ध/विशेषण-भावे: ‘as a seer’)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)

• निषीदन्: sitting down
• निषीदन्: कर्तृ (क्रियाविशेषण/सहक्रिया)
• Type: Verb (participle)
• Root: नि-√सद् (धातु: सद् ‘to sit’)

• देवापिः: Devāpi (a seer/person)
• देवापिः: कर्तृ
• Type: Noun (Proper name)
• Root: देवापि (प्रातिपदिक; नाम)

• देवसुमतिम्: divine favor / good will of the gods
• देवसुमतिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: देव-सुमति (प्रातिपदिक; ‘good thought/favor of the gods’)

• चिकित्वान्: knowing, having understood
• चिकित्वान्: कर्तृ (विशेषण: देवापेः)
• Type: Verb (participle)
• Root: √चित् (धातु: चित् ‘to perceive/know’)

• सः: he
• सः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• उत्तरात्: from the upper (region)
• उत्तरात्: अपादान
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: उत्तर (प्रातिपदिक)

• स्मात्: from that
• स्मात्: अपादान
• Type: Pronoun (enclitic form in ablative sequence)
• Root: तद् (सर्वनाम; एतदादि-प्रयोगे ‘from that’)

• अधरम्: the lower (one/region)
• अधरम्: कर्म
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: अधर (प्रातिपदिक)

• समुद्रम्: ocean, sea
• समुद्रम्: कर्म (अधरम् समुद्रम् = ‘the lower sea’)
• Type: Noun
• Root: समुद्र (प्रातिपदिक)

• अपः: waters
• अपः: कर्म
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक; जल)

• दिव्याः: heavenly, celestial
• दिव्याः: कर्म (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक)

• असृजत्: he released / sent forth
• असृजत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √सृज् (धातु: सृज् ‘to release, send forth, create’)

• वर्ष्याः: rain-bearing
• वर्ष्याः: कर्म (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वर्ष्य (प्रातिपदिक; ‘rainy, bringing rain’)

• अभि: towards, upon
• अभि: उपपद-सम्बन्ध (दिशा/अभिमुख्य)
• Type: Indeclinable (preverb/adverb)
• Root: अभि (उपसर्ग/अव्यय)