Rig Veda 10.111.3: Mandala 10, Sukta 111, Mantra 3

Sukta 10.111

Devata: Indra (path-maker for Sūrya)

Chandas: Triṣṭubh (probable; requires pada-count verification)

Samhita Patha (Devanagari)

इन्द्रः किल श्रुत्या अस्य वेद स हि जिष्णुः पथिकृत्सूर्याय । आन्मेनां कृण्वन्नच्युतो भुवद्गोः पतिर्दिवः सनजा अप्रतीतः ॥

Transliteration

índraḥ kíla śrutyā́ asyá véda sá hí jiṣṇúḥ pathikṛ́t sū́ryāya | ā́n ménāṃ kṛṇván ácyuto bhúvad góḥ pátir diváḥ sanajā́ ápratītaḥ ||

Translation

Indra indeed knows this by the hearing of the soul; for he is the conqueror, the path-maker for the Sun. Making Menā his own, unshaken he becomes the lord of the Ray, born from of old, irresistible—establishing the mastery of light in the heights.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• किल: indeed, surely
• किल: —
• Type: Indeclinable
• Root: किल (निपात)

• श्रुत्याः: from hearing / of hearing (tradition)
• श्रुत्याः: अपादान (पञ्चमी-पाठे) / सम्बन्ध (षष्ठी-पाठे)
• Type: Noun
• Root: श्रुति (प्रातिपदिक; श्रु- ‘to hear’ से)

• अस्य: of him/this
• अस्य: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वेद: knows
• वेद: क्रिया
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु) → वेद (परिपूर्ण/परस्मैपद-रूप, परोक्षार्थे वर्तमानवत्)

• सः: he
• सः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• हि: for, indeed
• हि: —
• Type: Indeclinable
• Root: हि (निपात)

• जिष्णुः: victorious, conquering
• जिष्णुः: कर्तृ (सः इति सह विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: जिष्णु (प्रातिपदिक; √जि ‘to conquer’ से)

• पथिकृत्: path-maker, opener of the way
• पथिकृत्: कर्तृ (सः इति सह)
• Type: Noun/Adjective
• Root: पथि-कृत् (समास; पथि ‘path’ + √कृ ‘to make’ → कृत्)

• सूर्याय: for the Sun
• सूर्याय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)

• आ: towards, unto
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• अमेनाम्: the blameless/harmless (one)
• अमेनाम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: अमेना (प्रातिपदिक; नकारार्थ/निषेध-भावयुक्त)

• कृण्वन्: making, doing
• कृण्वन्: कर्तृ (इन्द्रस्य विशेषणम्)
• Type: Verb (participle)
• Root: √कृ (धातु) → कृण्वन् (वर्तमान कृदन्त)

• अच्युतः: unfailing, unshaken
• अच्युतः: कर्तृ (इन्द्रस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: अच्युत (प्रातिपदिक; a- + √च्युत ‘to fall’)

• भुवत्: being, becoming
• भुवत्: कर्तृ (कृण्वन्/अच्युतः इत्यादिभिः सह)
• Type: Verb (participle)
• Root: √भू (धातु) → भुवत् (वर्तमान कृदन्त)

• गोः: of the cow; of cattle
• गोः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)

• पतिः: lord
• पतिः: कर्तृ (इन्द्रः इति)
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)

• दिवः: of heaven, of the sky
• दिवः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: द्यौ/दिव् (प्रातिपदिक)

• सनजा: from ancient times, of old
• सनजा: —
• Type: Indeclinable (Vedic) / Adverbial
• Root: सनज (अव्यय/विशेषण; ‘from of old’)

• अप्रतीतः: unopposed, unapproached (by foes)
• अप्रतीतः: कर्तृ (इन्द्रस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: अप्रतीत (प्रातिपदिक; a- + √प्र-इ ‘to go/approach’ → प्रतीत ‘approached/recognized’)