Rig Veda 1.33.15: Mandala 1, Sukta 33, Mantra 15

Sukta 1.33

Rishi: Gautama Rāhūgaṇa

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

आवः शमं वृषभं तुग्र्यासु क्षेत्रजेषे मघवञ्छ्वित्र्यं गाम् । ज्योक्चिदत्र तस्थिवांसो अक्रञ्छत्रूयतामधरा वेदनाकः ॥

Transliteration

ā́vaḥ śámaṃ vṛṣabháṃ tugryā́su kṣetrajéṣe maghavan śvitryáṃ gā́m | jyók cid átra tasthivā́ṃso akrañ chatrūyatā́m ádharā védanākaḥ ||

Translation

Thou didst help Śama the bull among the Tugryas, O bounteous one, for the winning of the field; and thou didst help the bright cow. Even long after, those who stood there made the hostile feel the lower knowledge—so thy aid establishes lasting mastery in the contested field of life.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• आवः: you helped / you protected
• आवः: क्रिया (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव् (अवति) / अव (उपसर्ग-प्रयोगः ‘आ-’)

• शमम्: peace, welfare
• शमम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: शम् (प्रातिपदिकम्: शम-)

• वृषभम्: the bull (strong one)
• वृषभम्: कर्म (शमम् इति सह समन्वयः)
• Type: Noun
• Root: वृषभ (प्रातिपदिकम्)

• तुग्र्यासु: among the Tugryās (Tugra’s people)
• तुग्र्यासु: अधिकरण
• Type: Noun (proper/tribal name) / Adjective
• Root: तुग्र्या (प्रातिपदिकम्; स्त्री.)

• क्षेत्रजेषे: in/for the ‘field-conqueror’ (epithet)
• क्षेत्रजेषे: अधिकरण (तुग्र्यासु इत्यस्य विशेषण/सम्बन्धः)
• Type: Noun (epithet/title)
• Root: क्षेत्र-जेṣ (प्रातिपदिकम्: क्षेत्रजेष-)

• मघवन्: O bountiful one (Indra)
• मघवन्: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative epithet)
• Root: मघवन् (प्रातिपदिकम्; इन्द्रस्य विशेषणम्)

• श्वित्र्यम्: white, bright
• श्वित्र्यम्: कर्म (गाम् इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: श्वित्र्य (प्रातिपदिकम्)

• गाम्: cow
• गाम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिकम्)

• ज्योक्: for a long time, continually
• ज्योक्: अधिकरण (कालवाचक)
• Type: Indeclinable
• Root: ज्योक् (अव्ययम्)

• चित्: even
• चित्: निपात (बलवर्धकः)
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (अव्ययम्)

• अत्र: here
• अत्र: अधिकरण (देशवाचक)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्ययम्)

• तस्थिवांसः: standing, having stood
• तस्थिवांसः: कर्तृ (अक्रन् इत्यस्य)
• Type: Participle
• Root: स्था (धातुः) → तस्थिवस् (कृदन्त-प्रातिपदिकम्)

• अक्रन्: they made / they did
• अक्रन्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: कृ (धातुः)

• शत्रूयताम्: of the hostile ones / of those acting as enemies
• शत्रूयताम्: सम्बन्ध (वेदनाकः इत्यस्य)
• Type: Participle
• Root: शत्रूय (धातुः/नामधातुः ‘शत्रु-’ से) → शत्रूयत् (वर्तमान-कृदन्त)

• अधरा: lower, inferior
• अधरा: कर्म (वेदनाकः इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: अधरा (प्रातिपदिकम्; ‘अधः’ से)

• वेदनाकः: a bringer of distress / one who causes pain
• वेदनाकः: कर्तृ/विधेय (अक्रन् इत्यस्य फल/विधेयभावः)
• Type: Noun
• Root: वेदनाक (प्रातिपदिकम्; ‘वेदना’/‘विद्’ से व्युत्पत्तिः)