Rig Veda 1.126.4: Mandala 1, Sukta 126, Mantra 4
Sukta 1.126
Rishi: Kakṣīvān Dairghatamasa
Devata: Dānastuti to patron(s) (Daśaratha; Pajra affiliation)
Chandas: Triṣṭubh (probable)
Samhita Patha (Devanagari)
चत्वारिंशद्दशरथस्य शोणाः सहस्रस्याग्रे श्रेणिं नयन्ति । मदच्युतः कृशनावतो अत्यान्कक्षीवन्त उदमृक्षन्त पज्राः ॥
Transliteration
catvāriṃśád daśa-rathasya śóṇāḥ sahásrasyā́gre śréṇiṃ nayanti | mada-cyútaḥ kṛśanā́vato átyān kakṣī́vanta údamṛkṣanta pajrā́ḥ ||
Translation
Forty red ones of Daśaratha lead the foremost ranks of the thousand. Intoxication-pouring, swift-running steeds—these the Pajras, with Kakṣīvān, brushed upward into shining readiness.
Word by Word
चत्वारिंशत्forty
चत्वारिंशत्:
Viśeṣaṇa (सम्बन्धः) / संख्या-विशेषणम्
TypeNumeral/Adjective
Rootचत्वारिंशत् (संख्याशब्द) < चत्वारि + विंशति
दशरथस्यof Daśaratha
दशरथस्य:
सम्बन्ध (Genitive) — ‘of Daśaratha’
TypeNoun (Proper name)
Rootदशरथ (प्रातिपदिक)
शोणाःthe reddish ones (red horses)
शोणाः:
कर्तृ (Kartā) — नयन्ति इत्यस्य
TypeAdjective (used substantively)
Rootशोण (प्रातिपदिक)
सहस्रस्यof a thousand
सहस्रस्य:
सम्बन्ध (Genitive) — ‘of a thousand’
TypeNoun
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
अग्रेin front, at the head
अग्रे:
अधिकरण (Adhikaraṇa) — ‘in front/at the head’
TypeNoun (locative adverbial)
Rootअग्र (प्रातिपदिक)
श्रेणिम्the line/row
श्रेणिम्:
कर्म (Karma) — नयन्ति इत्यस्य
TypeNoun
Rootश्रेणि (प्रातिपदिक)
नयन्तिthey lead, conduct
नयन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Rootनी (धातु) [नयति]
मदच्युतःthose who have fallen from intoxication / whose exhilaration has slipped away
मदच्युतः:
कर्तृ (Kartā) — उदमृक्षन्त इत्यस्य
TypeAdjective (used substantively)
Rootमद-च्युत (कृदन्त/समास) < मद (प्रातिपदिक) + √च्यु (च्यवते) क्त (च्युत)
कृशनावतःof Kṛśānavat (name/epithet)
कृशनावतः:
सम्बन्ध (Genitive) — ‘of Kṛśānavat’ (a name/epithet)
TypeAdjective
Rootकृशनावत् (प्रातिपदिक; बहुव्रीहिः/तद्धितान्त) < कृशानु + -वत्
अत्यान्horses, steeds
अत्यान्:
कर्म (Karma) — उदमृक्षन्त इत्यस्य
TypeNoun
Rootअत्य (प्रातिपदिक)
कक्षीवन्तःthe Kaksīvants (descendants/followers of Kaksīvat)
कक्षीवन्तः:
कर्तृ (Kartā) — उदमृक्षन्त इत्यस्य (पज्राः इत्यनेन सह)
TypeNoun (Proper name; clan/people)
Rootकक्षीवत् (ऋषिनाम; प्रातिपदिक)
उद्up, out
उद्:
क्रियाविशेषक (directional)
TypeIndeclinable (prefix)
Rootउद् (उपसर्ग)
अमृक्षन्तthey wiped/cleansed (themselves), shook off
अमृक्षन्त:
क्रिया
TypeVerb
Rootमृक्ष् (धातु) [मृक्षति/मृक्षते]
पज्राःthe Pajras (a clan/people)
पज्राः:
कर्तृ (Kartā) — उदमृक्षन्त इत्यस्य
TypeNoun (tribal name)
Rootपज्र (प्रातिपदिक; जन/गोत्रनाम)
Ritual Application
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Natural Symbolism
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
Not sure where to start?
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.