Shloka 24

Mahāpārśva-vadhaḥ — The Slaying of Mahāpārśva

Angada’s Counterstrike

Devanagari script

वानराणांश्चहृष्टानांसिंहनादःसुपुष्कलः ।।।।स्पोटयन्निवशब्देनलङ्कांसाट्टालगोपुराम् ।महेन्द्रेणेवदेवानांनादस्समभवन्महान् ।।।।

Transliteration

vānarāṇāṃ ca hṛṣṭānāṃ siṃhanādaḥ supuṣkalaḥ | spoṭayann iva śabdena laṅkāṃ sāṭṭālagopurām | mahendreṇeva devānāṃ nādaḥ samabhavan mahān ||

Translation

خوشی سے سرشار وانروں نے شیر کی گرج جیسا نہایت بلند نعرہ بلند کیا؛ اس کی گونج سے یوں لگا گویا لَنکا اپنے بلند چھجّوں اور دروازہ برجوں سمیت لرز اٹھی ہو۔ اور دیوتاؤں میں بھی، گویا مہندر (اندرا) کی موجودگی میں، ایک عظیم ہلہلہاٹ اٹھ کھڑی ہوئی۔

Word by Word

• वानराणाम्: of the Vanaras
• वानराणाम्: षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: वानर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन (Plural)

• च: and
• च: समुच्चय (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• हृष्टानाम्: of the delighted
• हृष्टानाम्: षष्ठी-विशेषण (Qualifier in genitive)
• Type: Adjective
• Root: हृष् (धातु) + क्त (कृत् प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (PPP used adjectivally), पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; (हृष्ट = delighted)

• सिंहनादः: lion-roar
• सिंहनादः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सिंह + नाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (सिंहस्य नादः)

• सुपुष्कलः: very loud/abundant
• सुपुष्कलः: कर्ता-विशेषण (Qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: सुपुष्कल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• स्पोटयन्: shattering (as if)
• स्पोटयन्: कर्ता-विशेषण (Participial qualifier)
• Type: Verb
• Root: स्पुट्/स्पोट् (धातु) + शतृ (कृत् प्रत्यय)
• Form: वर्तमानकाले कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (स्पोटयन् = causing to burst/shatter)

• इव: as if/like
• इव: उपमान (Simile marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमान-अव्यय (particle of comparison)

• शब्देन: with (his) sound
• शब्देन: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: शब्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• लङ्काम्: Lanka
• लङ्काम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लङ्का (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• साट्टालगोपुराम्: with its attics and gateways
• साट्टालगोपुराम्: कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: स + अट्टाल + गोपुर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः इतरेतर-द्वन्द्वः (अट्टालानि च गोपुराणि च) + स- उपसर्गवत् (सहित/युक्त)

• महेन्द्रेण: with Mahendra (Indra)
• महेन्द्रेण: उपमान-करण (Instrument in comparison)
• Type: Noun
• Root: महेन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; समासः कर्मधारयः (महान् इन्द्रः)

• इव: as if/like
• इव: उपमान (Simile marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमान-अव्यय (particle of comparison)

• देवानाम्: of the gods
• देवानाम्: षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• नादः: sound/roar
• नादः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• समभवत्: arose/occurred
• समभवत्: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: सम् + भू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• महान्: great
• महान्: कर्ता-विशेषण (Qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Context

Then with his arrows, that Rakshasa (Mahaparsva) shattered the arms of some, shoulders of some, sides, and ribs of some Vanaras.

Characters & Entities

• Vānaras
• Laṅkā
• Indra (Mahendra)
• Devas (gods)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Righteous struggle generates shared courage: when dharma is defended, collective morale rises, and even the cosmos (devas as witnesses) is portrayed as responding.

What is the narrative situation?

After the enemy champion falls, the vānaras celebrate loudly; the sound reverberates through Laṅkā and is echoed by the gods.

Which character virtue is emphasized?

Unity and spirited confidence in a just cause—communal strength (saṅgha-bala).