Previous Verse
Next Verse

Shloka 56

इन्द्रजित्-वधः

The Slaying of Indrajit

सुसंरर्ब्धस्तुसौमित्रिरस्त्रंवारुमाददे ।।।।रौद्रंमहेन्द्रजिद्युद्धेऽप्यसृजद्युद्धनिष्ठितः ।

susaṃrabdhas tu saumitrir astraṃ vāruṇam ādade | raudraṃ mahendrajid yuddhe 'py asṛjad yuddhaniṣṭhitaḥ ||

تب سومِتری (لکشمن) سخت غضبناک ہو کر ورُن دیوتا کا استر اٹھا لایا؛ اور مہندر جیتنے والا، جنگ میں ثابت قدم اندرجیت نے رُدر شکتی سے بھرپور شستر میدانِ کارزار میں چھوڑ دیا۔

सुसंरब्धःhighly enraged
सुसंरब्धः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसु + संरब्ध (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सौमित्रिः इति विशेषण
तुbut
तु:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अन्वयबोधक अव्यय (particle: but/indeed)
सौमित्रिःSaumitri (Lakshmana)
सौमित्रिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसौमित्रि (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (लक्ष्मणस्य पितृनाम-व्युत्पन्नः)
अस्त्रम्weapon/missile
अस्त्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअस्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
वारुणम्Varuna’s
वारुणम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootवारुण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अस्त्रम् इति विशेषण (Varuṇa-related)
आददेtook up/seized
आददे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-दा (धातु)
Formलिट् (Perfect), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
रौद्रम्Rudra’s (missile)
रौद्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootरौद्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अस्त्रं (understood)
महेन्द्रजित्Mahendrajit (Indrajit)
महेन्द्रजित्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमहेन्द्रजित् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (इन्द्रजित्)
युद्धेin battle
युद्धे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootयुद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
अपिalso/even
अपि:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसम्भावना/समुच्चयार्थक अव्यय (also/even)
असृजत्released/shot
असृजत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
युद्धनिष्ठितःsteadfast/skilled in warfare
युद्धनिष्ठितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootयुद्ध + निष्ठित (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (युद्धे निष्ठितः), भूतकृदन्त-प्रायः, पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; महेन्द्रजित् इति विशेषण

Enraged Saumithri, seizing the weapon of Varuna, skilled in warfare loosened on Indrajith (Mahendra's enemy), which was presided over by Rudra.

L
Lakṣmaṇa (Saumitrī)
I
Indrajit (Mahendrajit)
V
Varuṇa
R
Rudra

FAQs

Power must be governed by purpose: the verse juxtaposes anger-driven escalation with the ideal that divine weapons should serve dharmic ends, not personal rage.

Lakṣmaṇa counters with Varuṇa’s missile while Indrajit answers by deploying a Rudra-associated weapon, intensifying the duel.

Yuddha-kauśala (martial competence) is explicit; the ethical tension lies in whether that competence is guided by restraint.