Previous Verse
Next Verse

Shloka 49

इन्द्रजित्-वधः

The Slaying of Indrajit

कुबेरेणस्वयंस्वप्नेयद्दत्तममितात्मना ।।।।दुर्जयंदुर्विषह्यं च सेन्द्रैरपिसुरासुरैः ।

kubereṇa svayaṃ svapne yad dattam amitātmanā | durjayaṃ durviṣahyaṃ ca sendrair api surāsuraiḥ ||

وہ تیر، جسے خود کبیر—دولت کے رب، عظیم النفس—نے خواب میں عطا کیا تھا، ایسا ناقابلِ شکست اور ناقابلِ برداشت تھا کہ اندر سمیت دیوتا اور اسُر بھی اسے مغلوب نہ کر سکتے تھے۔

कुबेरॆणby Kubera
कुबेरॆण:
कर्ता (Agent in passive)/कर्तृ (कर्तृ-करण)
TypeNoun
Rootकुबेर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्
स्वयम्himself
स्वयम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्ययम्; आत्मवाचक (reflexive adverb)
स्वप्नेin a dream
स्वप्ने:
अधिकरण (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्वप्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्
यत्which
यत्:
सम्बन्ध (Relative/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)
दत्तम्given
दत्तम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootदा (धातु) → दत्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त (PPP)
अमितात्मनाby the immeasurable-souled one
अमितात्मना:
कर्ता (Agent in passive)/कर्तृ
TypeAdjective
Rootअमित + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः: अमितः आत्मा यस्य
दुर्जयम्hard to conquer
दुर्जयम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदुर् + जय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः: दुर् + जय (hard to conquer)
दुर्विषह्यम्hard to withstand
दुर्विषह्यम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदुर् + विषह्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः: दुर् + विषह्य (hard to endure)
and
:
अव्यय (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)
सेन्द्रैःtogether with Indra
सेन्द्रैः:
करण (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootस + इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; तत्पुरुषः: इन्द्रेण सह (with Indra)
अपिeven
अपि:
अव्यय (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपातः (particle), अपि-भाव (even)
सुरासुरैःby gods and demons
सुरासुरैः:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootसुर + असुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; द्वन्द्वः: सुराः च असुराः च

That arrow was gifted to Lakshmana in dream by Kubera, the god of wealth and even Suras or Asuras cannot resist it and is difficult to win.

K
Kubera
I
Indra
S
Sura (devas)
A
Asura
D
divine arrow (śara)

FAQs

Dharma is upheld through rightful means: divine power (astra) is portrayed as legitimate when aligned with a righteous cause and disciplined use, not mere brute force.

In the Lakṣmaṇa–Indrajit confrontation, the text highlights the extraordinary potency of a special arrow associated with Kubera, framing the escalating use of celestial weapons.

Faith and disciplined reliance on sanctioned power—using extraordinary resources with restraint for a dharmic objective.