Previous Verse
Next Verse

Shloka 26

इन्द्रजित्-लक्ष्मणयुद्धम् तथा वानरप्रोत्साहनम्

Indrajit–Lakshmana Battle and the Rallying of the Vanaras

हनुमानपिसङ्क्रुद्धःसानुमुत्पाट्यपर्वतात् ।।6.90.25।।स लक्ष्मणंस्वयंपृष्ठादवरोप्यमहामनाः ।रक्षसांकदनंचक्रेसमासाद्यसहस्रशः ।।6.90.26।।

hanumān api saṅkruddhaḥ sānum utpāṭya parvatāt || 6.90.25 || sa lakṣmaṇaṃ svayaṃ pṛṣṭhād avaropya mahāmanāḥ | rakṣasāṃ kadanaṃ cakre samāsādya sahasraśaḥ || 6.90.26 ||

ہنومان غضب ناک ہو کر پہاڑ سے سال کا درخت جڑ سے اکھاڑ لائے۔ پھر اُس عظیم النفس نے خود اپنے کندھوں سے لکشمن کو اتار کر رکھا، اور دشمن کی صفوں میں گھس کر راکشسوں کی ہزاروں کی تعداد میں ہلاکت کا سامان کیا۔

सःhe (Hanuman)
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्; सर्वनाम
लक्ष्मणम्Lakshmana
लक्ष्मणम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्
स्वयम्himself
स्वयम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्ययम्; आत्मकर्तृवाचक-क्रियाविशेषणम् (reflexive adverb)
पृष्ठात्from (his) back
पृष्ठात्:
अपादान (Apādāna/Source)
TypeNoun
Rootपृष्ठ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, पञ्चमी-विभक्तिः (Ablative), एकवचनम्
अवरोप्यhaving set down / dismounted
अवरोप्य:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
TypeVerb
Rootअव-रुह् (धातु)
Formक्त्वान्त (Gerund/Absolutive), अवरोप्य = अव + रोप्य (causative sense in usage: 'having made descend/dismounted'); अव्ययभावः
महामनाःgreat-souled
महामनाः:
कर्ता-विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootमहामनस् (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहिः समासः (महान् मनः यस्य सः); पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्तृविशेषणम्
रक्षसाम्of the Rakshasas
रक्षसाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive), बहुवचनम्
कदनम्slaughter / destruction
कदनम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootकदन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
चक्रेdid / wrought
चक्रे:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), प्रथम-पुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्
समासाद्यhaving approached / having encountered
समासाद्य:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
TypeVerb
Rootसम्-आ-√सद् (धातु)
Formक्त्वान्त (Gerund/Absolutive); अव्ययभावः
सहस्रशःby the thousand(s)
सहस्रशः:
क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootसहस्रशस् (अव्यय)
Formअव्ययम्; परिमाण/आवृत्ति-वाचक-क्रियाविशेषणम् (distributive adverb: 'by thousands')

Great selfHanuman too became furious and dismounting Lakshmana from his back uprooted a sala tree from a mountain and went on exterminating thousands of Rakshasas.

H
Hanumān
L
Lakṣmaṇa
R
rākṣasas
P
parvata (mountain)
S
sāla tree

FAQs

The verse highlights dharmic use of power: strength is directed toward protecting allies and resisting aggression, not for personal gain.

Hanumān transitions from carrying Lakṣmaṇa to active combat, using a tree as a weapon to break enemy formations.

Readiness and selfless service—Hanumān’s quick judgment in balancing care (for Lakṣmaṇa) with decisive action (against the rākṣasas).