Previous Verse
Next Verse

Shloka 29

इन्द्रजित्–लक्ष्मण संवादः तथा युद्धप्रवृत्तिः

Indrajit and Lakshmana: War-Boasts, Rebuke, and the Clash

अनुक्त्वापरुषंवाक्यंकिञ्चिदप्यनवक्षिपन् ।।।।अविकत्थन्वधिष्यामित्वांपश्यपुरुषाधम ।

anuktvā paruṣaṃ vākyaṃ kiñcid apy anavakṣipan |

avikatthan vadhiṣyāmi tvāṃ paśya puruṣādhama ||

میں نہ کوئی سخت بات کہوں گا، نہ کسی جواب سے ٹوکوں گا، نہ شیخی بگھاروں گا؛ اب میں تجھے واصلِ ہلاکت کروں گا۔ دیکھ لے، اے مردوں میں سب سے پست!

अनुक्त्वाwithout uttering
अनुक्त्वा:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootअन्-√वच् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययीभाव (gerund); नञ्-पूर्वक (without saying)
परुषम्harsh
परुषम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरुष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (वाक्यम्)
वाक्यम्speech
वाक्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
किञ्चित्anything
किञ्चित्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकिम्-चित् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अनिश्चितार्थक (something)
अपिeven
अपि:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अप्यर्थक निपात (even/also)
अनवक्षिपन्not reviling / not interrupting
अनवक्षिपन्:
Karta-visheshana (कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनव-√क्षिप् (धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त; लक्ष्मणस्य विशेषणम् (not interrupting/abusing)
अविकत्थन्without boasting
अविकत्थन्:
Karta-visheshana (कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootअवि-√कत्थ् (धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त; नञ्/अ-भाव (without boasting)
वधिष्यामिI will kill
वधिष्यामि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√वध्/√हन् (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), परस्मैपद, उत्तम-पुरुष, एकवचन
त्वाम्you
त्वाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्ति, एकवचन
पश्यsee
पश्य:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√पश्/√दृश् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), परस्मैपद, मध्यम-पुरुष, एकवचन
पुरुषाधमO lowest of men
पुरुषाधम:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootपुरुष-अधम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुषवत् (अधमः पुरुषः)

"Lowly Rakshasa! without any harsh words, indeed without boasting, commenting, interrupting I will assail you. You may see."

L
Lakṣmaṇa
I
Indrajit

FAQs

Dharma in conflict is disciplined action: Lakṣmaṇa rejects verbal excess and commits to decisive, duty-bound action rather than ego-driven speech.

After rebuking Indrajit’s boasting, Lakṣmaṇa declares he will answer not with words but with immediate martial action.

Self-restraint and resolve: controlled speech paired with firm execution of duty.