Previous Verse
Next Verse

Shloka 31

निकुम्भिला

यज्ञविघ्नः — Vibhishana’s Counsel and Lakshmana’s March to Nikumbhila

वानराणांसहस्रैस्तुहनूमान् बहुभिर्वृतः ।विभीषणश्चसामात्योतदालक्ष्मणमन्वगात् ।।6.85.31।।

vānarāṇāṃ sahasrais tu hanūmān bahubhir vṛtaḥ |

vibhīṣaṇaś ca sāmātyo tadā lakṣmaṇam anvagāt ||6.85.31||

تب ہنومان، بے شمار ہزاروں وانروں سے گھرا ہوا، اور وِبھیषण بھی اپنے اماتیوں (وزیروں) سمیت، لکشمن کے پیچھے روانہ ہوئے۔

वानराणाम्of the monkeys (vanaras)
वानराणाम्:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootवानर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन
सहस्रैःby thousands
सहस्रैः:
सहकारक/करण (Accompaniment/means)
TypeNoun
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; संख्या/परिमाण
तुindeed
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अनुवादार्थक-अव्यय (particle: but/indeed)
हनूमान्Hanuman
हनूमान्:
कर्ता (Karta; subject)
TypeNoun
Rootहनूमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
बहुभिःwith many
बहुभिः:
सहकारक/करण (Accompaniment)
TypeAdjective
Rootबहु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; विशेषण (qualifying implied वानरैः)
वृतःsurrounded
वृतः:
कर्ता (Karta; subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootवृत (कृदन्त; √वृ 'to cover, surround')
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; 'surrounded'
विभीषणःVibhishana
विभीषणः:
कर्ता (Karta; subject)
TypeNoun
Rootविभीषण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
and
:
समुच्चय (Coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
सामात्यःwith (his) ministers
सामात्यः:
कर्ता (Karta; subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootस (अव्यय/उपपद 'with') + अमात्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुष (सह-समास): 'अमात्यैः सह' = with ministers
तदाthen
तदा:
कालाधिकरण (Time)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (then)
लक्ष्मणम्Lakshmana
लक्ष्मणम्:
कर्म (Karma; object of following)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
अन्वगात्followed
अन्वगात्:
क्रिया (Kriyā)
TypeVerb
Rootअनु-√गम् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

Then Hanuman surrounded by many thousands of Vanaras, Vibheeshana and ministers followed Lakshmana.

L
Lakṣmaṇa
H
Hanumān
V
Vibhīṣaṇa
V
Vānaras
M
ministers (amātya)

FAQs

Dharma is cooperative righteousness—many join to support a just mission, showing shared responsibility against adharma.

Lakṣmaṇa advances, and key allies—Hanumān with Vānaras and Vibhīṣaṇa with ministers—move behind him as support.

Loyalty and solidarity—companions uphold the righteous leader’s task.