Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

निकुम्भिला

यज्ञविघ्नः — Vibhishana’s Counsel and Lakshmana’s March to Nikumbhila

स एषसहसैन्येनप्राप्तःकिलनिकुम्भिलाम् ।यद्युततिष्ठेत्कृतंकर्महतान्सर्वांश्चविद्धिनः ।।6.85.13।।

sa eṣa saha sainyena prāptaḥ kila nikumbhilām | yady utatiṣṭhet kṛtaṃ karma hatān sarvāṃś ca viddhi naḥ ||6.85.13||

وہ اپنے لشکر سمیت یقیناً نِکُمبھِلا پہنچ چکا ہے۔ اگر وہ اُس رسم کو پورا کرکے اٹھ کھڑا ہوا تو جان لو کہ ہم سب گویا مارے جا چکے۔

निकुम्भिलाम्Nikumbhilā
निकुम्भिलाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootnikumbhilā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
असम्प्राप्तम्not having reached
असम्प्राप्तम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roota-sam-pra-√āp (धातु); asamprāpta (कृदन्त)
Formनञ्-पूर्वक भूतकर्मणि कृदन्त (not having reached); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (आहुताग्निम् इत्यस्य विशेषणम्)
आहुत-अग्निम्the consecrated/oblation-fed fire
आहुत-अग्निम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootāhuta + agni (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय (आहुतः अग्निः = oblation-fed fire); पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
यःwho
यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)
रिपुःenemy
रिपुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootripu (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (यः इत्यस्य विशेष्य)
त्वाम्you
त्वाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottvad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया (accusative/कर्म), एकवचन
आततायिनम्an aggressor
आततायिनम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeNoun
Rootātatāyin (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (त्वाम् इत्यस्य विशेषणम्: aggressor/assailant)
हन्यात्should kill
हन्यात्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√han (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
इन्द्र-शत्रोःof Indra's enemy (Indrajit)
इन्द्र-शत्रोः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootindra + śatru (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (इन्द्रस्य शत्रुः); षष्ठी (genitive), एकवचन; पुल्लिङ्ग
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तेyour
ते:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottvad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (genitive), एकवचन
वधःdeath, killing
वधः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvadha (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वरःboon
वरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvara (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
दत्तःgiven
दत्तः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Root√dā (धातु); datta (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP); पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (वरः इत्यस्य विशेषणम्)
महाबाहोO mighty-armed one
महाबाहो:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootmahā-bāhu (प्रातिपदिक)
Formसम्बोधन, एकवचन; पुल्लिङ्ग; कर्मधारय
सर्व-लोक-ईश्वरेणby the Lord of all worlds
सर्व-लोक-ईश्वरेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootsarva + loka + īśvara (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (सर्वेषां लोकानाम् ईश्वरः); तृतीया, एकवचन; पुल्लिङ्ग
वैindeed
वै:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चयार्थ/अवधारण (indeed)
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; इत्यादि-समाप्तिसूचक (quotative)
एवम्in this way
एवम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootevam (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक
विहितःordained, prescribed
विहितः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvi-√dhā (धातु); vihita (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP); पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (वधः इत्यस्य विशेषणम्)
राजन्O king
राजन्:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
Formसम्बोधन, एकवचन; पुल्लिङ्ग
वधःdeath, killing
वधः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvadha (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (genitive), एकवचन; पुल्लिङ्ग
एषःthis
एषः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (वधः)
धीमतःof the wise one
धीमतः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootdhīmat (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, षष्ठी (genitive), एकवचन; (तस्य इत्यस्य विशेषणवत्)

"Lakshmana, being heroic received Brahmasira weapon from the creator by austerity and also horses which can course according to his will."

I
Indrajit
N
Nikumbhilā
A
Army

FAQs

Dharma demands vigilance: when adharma gains power through ritualized means, the righteous must prevent the harm before it manifests.

Vibhīṣaṇa warns that Indrajit’s completion of a rite at Nikumbhilā will make the enemy nearly invincible and doom the allies.

Foresight and frank truth-telling: Vibhīṣaṇa speaks plainly despite the fear his news may cause.