Shloka 37

त्र्यशीतितमः सर्गः (Sarga 83)

Hanumān Reports Sītā’s ‘Slaying’; Rāma Collapses; Lakṣmaṇa’s Counter-Discourse on Dharma and Artha

Devanagari script

अर्थस्यैतेपरित्यागेदोषाःप्रव्याहृतामया ।राज्यमुत्सृजतावीरयेनबुद्धिस्त्वयाकृता ।।6.83.37।।

Transliteration

arthasyaitaḥ parityāge doṣāḥ pravyāhṛtā mayā |

rājyam utsṛjatā vīra yena buddhis tvayā kṛtā ||6.83.37||

Translation

دولت کو ترک کرنے سے جو عیوب پیدا ہوتے ہیں، وہ میں نے بیان کر دیے ہیں۔ اے بہادر! جب تم نے راجیہ چھوڑ دیا، تو جس دلیل سے تم نے یہ عزم کیا—میں اسے درست و معقول نہیں مان سکتا۔

Word by Word

• अर्थस्य: of wealth
• अर्थस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• एते: these
• एते: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (of दोषाः)

• परित्यागे: in the abandonment
• परित्यागे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: परित्याग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• दोषाः: faults/evils
• दोषाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दोष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• प्रव्याहृताः: have been stated
• प्रव्याहृताः: Kriya (क्रिया; participial predicate)
• Type: Verb
• Root: प्र+वि+आ+√हृ (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त; past passive participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्मणि-भावः = 'have been declared'

• मया: by me
• मया: Kartr (कर्ता; agent in passive)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्ति (करण/agent-in-passive), एकवचन

• राज्यम्: kingdom
• राज्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• उत्सृजता: by (you) giving up
• उत्सृजता: Kartr (कर्ता; agent qualifier)
• Type: Verb
• Root: उत्+√सृज् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present participle); पुंलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति, एकवचन; 'by (you) who are giving up'

• वीर: O hero
• वीर: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वीर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन-विभक्ति (vocative), एकवचन

• येन: by which/whereby
• येन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसक; तृतीया-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध/हेतु-भावः

• बुद्धिः: counsel/decision
• बुद्धिः: Karma (कर्म; object of कृता)
• Type: Noun
• Root: बुद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• त्वया: by you
• त्वया: Kartr (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• कृता: was made
• कृता: Kriya (क्रिया; participial predicate)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त; past passive participle); स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; 'made/done' (agreeing with बुद्धिः)

Context

'If you give up wealth the evils will follow you', said I. Now you left the kingdom. The basis on which you made such a resolve is not known to me.

Characters & Entities

• Rāma
• rājya (kingdom)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It stages a dharma-debate: is renunciation of power/wealth wise or harmful? The Ramayana repeatedly tests whether duty is upheld through sacrifice or through governance.

What is the narrative situation?

Rāvaṇa directly challenges Rāma’s earlier decision to relinquish the kingdom, presenting it as imprudent.

Which character virtue is emphasized?

Steadfastness in vow (satya/vrata): Rāma’s renunciation is rooted in truthfulness to his father’s word, even if opponents call it folly.