Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

त्र्यशीतितमः सर्गः (Sarga 83)

Hanumān Reports Sītā’s ‘Slaying’; Rāma Collapses; Lakṣmaṇa’s Counter-Discourse on Dharma and Artha

यथैवस्थावरंव्यक्तंजङ्गमं न तथाविधम् ।नायमर्थस्तथायुक्तस्त्वद्विधो न विपद्यते ।।6.83.16।।

yathaiva sthāvaraṃ vyaktaṃ jaṅgamaṃ na tathā-vidham |

nāyam arthaḥ tathā yuktaḥ tvad-vidho na vipadyate ||6.83.16||

جس طرح بے جان عالم کی حالت صاف دکھائی دیتی ہے، ویسے جاندار عالم کسی ایسی مقررہ قاعدے کا پابند نظر نہیں آتا؛ یہ دلیل درست نہیں—تم جیسے شخص کو تباہی نہیں پہنچتی۔

यथाas
यथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
Formप्रकारार्थक-अव्ययम् (as)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारण-अव्ययम् (emphasis: indeed/just)
स्थावरम्the immovable (being)
स्थावरम्:
Upameya (उपमेय)
TypeNoun
Rootsthāvara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; यहाँ द्वितीया (compared object)
व्यक्तम्clearly (seen/manifest)
व्यक्तम्:
Upameya-viśeṣaṇa (उपमेय-विशेषण)
TypeAdjective
Rootvyakta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम् (clear/manifest)
जङ्गमम्the movable (being)
जङ्गमम्:
Upameya (उपमेय)
TypeNoun
Rootjaṅgama (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; उपमेय/विषय
not
:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेध-अव्ययम्
तथाविधम्of that same kind
तथाविधम्:
Upameya-viśeṣaṇa (उपमेय-विशेषण)
TypeAdjective
Roottathā + vidha (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषः (tathā-vidha = of such a kind); नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम्
not
:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेध-अव्ययम्
अयम्this
अयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
अर्थःmeaning; point
अर्थः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootartha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
तथाthus
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formप्रकारार्थक-अव्ययम्
युक्तःproper; fitting
युक्तः:
Karta-viśeṣaṇa (कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootyukta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifies अर्थः)
त्वद्विधःone like you
त्वद्विधः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottvad + vidha (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषः (tvad-vidha = like you); पुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
not
:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेध-अव्ययम्
विपद्यतेperishes; meets calamity
विपद्यते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvi-pad (धातु)
Formलट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्; √पद् (to fall) उपसर्गः वि-; ‘comes to ruin’

"If there is unrighteousness, Ravana should be in hell. You who are endowed with righteousness should not have agony."

FAQs

It presses the dilemma: if moral order were reliable, a dharmic person would not suffer—thus it challenges the lived tension between dharma and apparent worldly outcomes.

A speaker attempts to interpret observed suffering and irregularity in outcomes as evidence against dharma’s governance.

The addressee’s presumed dharma-śīlatā (moral integrity), invoked as the reason suffering seems ‘illogical’ to the speaker.