Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 78, Shloka 18

मकराक्षस्य निर्गमनम्

The Deployment of Makaraksha and Ravana’s Fury

तस्यतेरथसंयुक्ताहयाविक्रमवर्जिताः ।चरणैराकुलैर्गत्वादीनाःसास्रमुखाययुः ।।।।

tasya te rathasaṃyuktā hayā vikramavarjitāḥ |

caraṇair ākulair gatvā dīnāḥ sāsramukhā yayuḥ ||

اُس کے رتھ میں جُتے ہوئے گھوڑے اپنی جَواں مردی اور ہمت کھو بیٹھے؛ لڑکھڑاتے قدموں سے چلتے ہوئے وہ بےدل ہو کر آگے بڑھے، اور ان کے چہرے آنسوؤں سے تر تھے۔

तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Possessor)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी एकवचन
तेthose
ते:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन
रथसंयुक्ताःyoked to the chariot
रथसंयुक्ताः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootरथसंयुक्त (प्रातिपदिक: रथ + संयुक्त)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन; तत्पुरुषः (रथेन संयुक्ताः) ‘yoked to the chariot’
हयाःhorses
हयाः:
Karta (कर्ता/Subject apposition)
TypeNoun
Rootहय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन
विक्रमवर्जिताःbereft of valor
विक्रमवर्जिताः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootविक्रमवर्जित (प्रातिपदिक: विक्रम + वर्जित)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन; तत्पुरुषः (विक्रमं वर्जिताः) ‘deprived of valor’
चरणैःwith (their) feet/steps
चरणैः:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootचरण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया बहुवचन
आकुलैःconfused/faltering
आकुलैः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootआकुल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया बहुवचन; विशेषणम् चरणैः
गत्वाhaving gone
गत्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (Gerund); ‘having gone’
दीनाःwretched
दीनाः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootदीन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन; विशेषणम् हयाः
सास्रमुखाःtear-faced
सास्रमुखाः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसास्रमुख (प्रातिपदिक: स + अश्रु + मुख)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन; बहुव्रीहिः (अश्रुमुखाः सन्ति येषाम्) ‘with tearful faces’
ययुःwent
ययुः:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलिट् (Perfect); प्रथमपुरुष; बहुवचन; परस्मैपद

"Son! commanded by me, you go accompanied by arm and kill the Vanaras, Raghava and Lakshmana aslo,

H
Horses (hayāḥ)
C
Chariot (ratha)

FAQs

Dharma is portrayed as harmony; when a cause is unrighteous, even nature and animals reflect imbalance, signaling that moral disorder affects the whole world.

Further bad omens occur during the Rakṣasa mobilization: the horses weaken and proceed unwillingly.

Sensitivity to signs and prudence—pausing to reassess rather than charging ahead blindly.