Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

निकुम्भवधः — The Slaying of Nikumbha

Hanuman’s Duel

उरोगतेननिष्केणभुजस्थैरङ्गदैरपि ।कुण्डलाभ्यां च चित्राभ्यांमालया च विचित्रया ।।6.77.5।।निकुम्भोभूषणैर्भातितेनस्मपरिघेण च ।यथेन्द्रधनुषामेघस्सविद्युत्स्तनयित्नुमान् ।।6.77.6।।

urogateṇa niṣkeṇa bhujasthair aṅgadair api | kuṇḍalābhyāṃ ca citrābhyāṃ mālayā ca vicitrayā ||

nikumbho bhūṣaṇair bhāti tena sma parigheṇa ca | yathendradhanuṣā meghaḥ sa-vidyut-stanayitnumān ||

سینے پر سونے کا نِشک، بازوؤں پر مضبوط انگد، کانوں میں نقش دار کنڈل، اور گلے میں رنگا رنگ مالا—ان زیورات سے نِکُمبھ جگمگا رہا تھا، اور ہاتھ میں وہ لوہے کا پرِگھ (گرز) لیے ہوئے تھا؛ وہ بجلی اور گرج کے ساتھ، اِندر دھنش سے کمان دار بادل کی مانند دکھائی دیتا تھا۔

parigha-agreṇawith the club's tip
parigha-agreṇa:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootparigha + agra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘with the tip/front of the club’
puṣpoṭa-vāta-grathaniḥa bursting whirlwind
puṣpoṭa-vāta-grathaniḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpuṣpoṭa + vāta + grathani (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘bursting-wind-whirl’ (a violent gust/whirlwind)
mahātmanaḥof the great-souled one
mahātmanaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootmahātman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive), एकवचनम्
prajajvālablazed forth
prajajvāla:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootjval (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्; प्र-उपसर्गः
sa-ghoṣaḥwith a crash
sa-ghoṣaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsa + ghoṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘with a loud sound’
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्ययम्
vi-dhūmaḥsmokeless
vi-dhūmaḥ:
Upamāna (उपमान)
TypeAdjective
Rootvi + dhūma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘smokeless’
ivalike
iva:
Upamāna-dyotaka (उपमान-द्योतक)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formउपमानवाचक-अव्ययम् (like/as)
pāvakaḥfire
pāvakaḥ:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootpāvaka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

Nikumbha was shining with ornaments on his chest, golden armlets on arms, wonderful earrings and wonderful garland s holding clubs in hand, with bow like Indra's and roaring like lightning and thunder in the clouds.

N
Nikumbha
I
Indra (Śakra)
L
Lightning (vidyut)

FAQs

The epic distinguishes appearance from truth: dazzling might and beauty do not establish satya or dharma; ethical worth rests on righteous intent and action.

Before the decisive fight, the poet paints Nikumbha’s imposing, ornamented form through vivid natural similes.

For the protagonists, it underscores composure—remaining undeceived by spectacle and committed to the righteous objective.