Shloka 63

औषधिपर्वताहरणम् / The Retrieval of the Herb

Bearing Mountain

Devanagari script

सयोजनसहस्राणिसमतीत्यमहाकपिः ।दिव्यौषधिधरंशैलंव्यचरन्मारुतात्मजः ।।6.74.63।।

Transliteration

sa yojanasahasrāṇi samatītya mahākapiḥ | divyauṣadhidharaṃ śailaṃ vyacaran mārutātmajaḥ || 6.74.63 ||

Translation

ہزار یوجن کا فاصلہ طے کر کے، وہ مہاکپی—ماروت کا فرزند—اُس دیوی اوشدھیوں والے پہاڑ پر ادھر ادھر گھومتا رہا اور تلاش میں لگا رہا۔

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• योजनसहस्राणि: a thousand yojanas
• योजनसहस्राणि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: योजन-सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: द्विगु-समास (सहस्रं योजनानाम्), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; परिमाणवाचक

• समतीत्य: having traversed
• समतीत्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-अति-इ (धातु)
• Form: ल्यप्/क्त्वा-समकक्ष अव्ययभाव कृदन्त (absolutive), 'having crossed/traversed'

• महाकपिः: the great monkey
• महाकपिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महाकपि (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• दिव्यौषधिधरम्: bearing divine herbs
• दिव्यौषधिधरम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य-औषधि-धर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (दिव्याः औषधयः धरति/धारयति इति), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; शैलम् इत्यस्य विशेषण

• शैलम्: mountain
• शैलम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शैल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• व्यचरन्: roaming; searching
• व्यचरन्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-चर् (धातु)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle), प्रथमा एकवचन, पुंलिङ्ग; क्रियासमानाधिकरण

• मारुतात्मजः: son of the Wind-god
• मारुतात्मजः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मारुत-आत्मज (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (मारुतस्य आत्मजः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; महाकपिः इत्यस्य विशेषण/पर्याय

Context

The great monkey, son of the wind god, having traversed a thousand yojanas began to range the wonderful herbs and went about searching.

Characters & Entities

• Hanumān
• Māruta (Wind-god)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is tireless effort for others’ welfare: immense travel and hardship are accepted as part of righteous service.

What is the narrative situation?

Hanumān has covered a vast distance and now searches the herb-bearing mountain for the required medicine.

Which character virtue is emphasized?

Vīrya and utsāha (heroic energy and perseverance) directed toward a compassionate goal.