Shloka 61

औषधिपर्वताहरणम् / The Retrieval of the Herb

Bearing Mountain

Devanagari script

कैलासमग्य्रंहिमवच्छिलां च तथर्षभंकाञ्चनशैलमग्य्रम् ।सन्दीप्तसर्वौषधिसन्प्रदीप्तंददर्शसर्वौषधिपर्वतेन्द्रम् ।।6.74.61।।

Transliteration

kailāsam agraṃ himavacchilāṃ ca tathā ṛṣabhaṃ kāñcanaśailam agryam | sandīptasarvauṣadhisaṃpradīptaṃ dadarśa sarvauṣadhiparvatendram || 6.74.61 ||

Translation

اس نے بلند و بالا کیلاش، ہِماوت کی سنگلاخ چٹانیں، اور اسی طرح رِشبھ—سنہری پہاڑوں میں سب سے برتر—کو دیکھا؛ پھر اس نے اُس شاہانہ جبل کو دیکھا جہاں تمام جڑی بوٹیاں یکجا نور کی طرح دہک رہی تھیں، وہی اوشدھیوں کا سردار پہاڑ۔

Word by Word

• कैलासम्: Kailasa
• कैलासम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कैलास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अग्र्यम्: foremost
• अग्र्यम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अग्र्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कैलासम् इत्यस्य विशेषण

• हिमवत्: Himavat
• हिमवत्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: हिमवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, समासपूर्वपद (हिमवत्-शिला)

• शिलाम्: rock; cliff
• शिलाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

• तथा: likewise; also
• तथा: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रियाविशेषण (adverb: 'also/likewise')

• ऋषभम्: Rishabha (mountain)
• ऋषभम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: ऋषभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• काञ्चनशैलम्: the golden mountain
• काञ्चनशैलम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: काञ्चन-शैल (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (काञ्चनः शैलः), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अग्र्यम्: foremost
• अग्र्यम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अग्र्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; काञ्चनशैलम् इत्यस्य विशेषण

• सन्दीप्तसर्वौषधिसम्प्रदीप्तम्: blazing, lit up by all herbs
• सन्दीप्तसर्वौषधिसम्प्रदीप्तम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सन्दीप्त-सर्व-औषधि-सम्प्रदीप्त (प्रातिपदिक; बहुपदसमास)
• Form: बहुव्रीहि-समास (यः सर्वौषधिभिः सन्दीप्तः सम्प्रदीप्तश्च), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; पर्वतेन्द्रम् इत्यस्य विशेषण

• ददर्श: saw
• ददर्श: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लिट्, प्रथमपुरुष, एकवचन

• सर्वौषधिपर्वतेन्द्रम्: the lordly mountain of all herbs
• सर्वौषधिपर्वतेन्द्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व-औषधि-पर्वत-इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (सर्वौषधीनां पर्वतानां इन्द्रः/पर्वतेन्द्रः), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Context

He saw Kailas, the rocks of Himalayas, that way on the Rshaba the foremost Lord Siva, the golden mountain, and the great mountain on which grew, glowing medicinal herbs.

Characters & Entities

• Kailāsa
• Himavat (Himalaya)
• Ṛṣabha (mountain)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma appears as life-preserving service: the cosmos provides healing resources, and the righteous hero seeks them for others’ survival rather than personal gain.

What is the narrative situation?

Hanumān reaches the region of the herb-bearing mountain and sees famed peaks and a mountain blazing with medicinal potency.

Which character virtue is emphasized?

Sevā (selfless service) and utsāha (energetic resolve) directed toward saving allies in a crisis.