Shloka 59

औषधिपर्वताहरणम् / The Retrieval of the Herb

Bearing Mountain

Devanagari script

स ब्रह्मकोशंरजतालयं च शक्रालयंरुद्रशरप्रमोक्षम् ।हयाननंब्रह्मशिरश्चदीप्तंददर्शवैवस्वतकिङ्करांश्च ।।6.74.59।।

Transliteration

sa brahmakośaṃ rajatālayaṃ ca śakrālayaṃ rudraśarapramokṣam | hayānanaṃ brahmaśiraś ca dīptaṃ dadarśa vaivasvatakiṅkarāṃś ca || 6.74.59 ||

Translation

اُس نے برہما کے آسن کو دیکھا، چاندی جیسی دمک والا آشیانہ، شکر (اندرا) کا دھام، وہ مقام جہاں رُدر نے اپنا تیر چھوڑا تھا؛ گھوڑے چہرے والے بھگوان ہیاگریو کو، دیپتمان برہماشیراس کو، اور ویوَسوت (یَم) کے کِنکر—یعنی خادموں—کو بھی دیکھا۔

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• ब्रह्मकोशम्: Brahma's treasury/abode (brahma-kośa)
• ब्रह्मकोशम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्म-कोश (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (ब्रह्मणः कोशः), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• रजतालयम्: the silver abode
• रजतालयम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: रजत-आलय (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (रजतस्य आलयः), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

• शक्रालयम्: Indra's abode
• शक्रालयम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शक्र-आलय (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (शक्रस्य आलयः), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• रुद्रशरप्रमोक्षम्: the place of Rudra's arrow-release
• रुद्रशरप्रमोक्षम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: रुद्र-शर-प्रमोक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (रुद्रस्य शरस्य प्रमोक्षः), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• हयाननम्: Hayānana (Hayagriva)
• हयाननम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: हय-आनन (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास (हयः आननं यस्य), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (हयग्रीव)

• ब्रह्मशिरः: Brahma's head; Brahmaśiras
• ब्रह्मशिरः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्म-शिरस् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (ब्रह्मणः शिरः), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

• दीप्तम्: glowing
• दीप्तम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दीप् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ब्रह्मशिरः इत्यस्य विशेषण

• ददर्श: saw
• ददर्श: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लिट्, प्रथमपुरुष, एकवचन

• वैवस्वतकिङ्करान्: attendants of Vaivasvata (Yama)
• वैवस्वतकिङ्करान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वैवस्वत-कि 9kara (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (वैवस्वतस्य किङ्कराः), पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

Context

"Whoever is strong among Vanaras, have been struck and are alive breathing among the Vanaras. Let us restore their confidence."

Characters & Entities

• Brahmā
• Śakra (Indra)
• Rudra (Śiva)
• Vaivasvata (Yama)
• Kiṅkaras (attendants of Yama)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse gestures to ṛta/dharma as cosmic order: even in a human war, the narrative situates events within a universe governed by divine law, restraint, and consequence.

What is the narrative situation?

As Hanumān ranges in search of the life-giving herbs, the poem describes awe-inspiring, otherworldly landmarks and powers associated with gods and divine weapons.

Which character virtue is emphasized?

Śraddhā and adbhuta-bhāva (reverent wonder): the capacity to recognize higher order and sacred power while pursuing one’s duty.