Shloka 25

औषधिपर्वताहरणम् / The Retrieval of the Herb

Bearing Mountain

Devanagari script

श्रुत्वाहनुमतोवाक्यंतदाऽपिव्यथितेन्द्रियः ।पुनर्जातमिवात्मानंमन्यतेप्लवगोत्तमः ।।6.74.25।।

Transliteration

śrutvā hanumato vākyaṃ tadā 'pi vyathitendriyaḥ |

punarjātam iva ātmānaṃ manyate plavagottamaḥ ||6.74.25||

Translation

حنومان کے کلام کو سن کر، اگرچہ اس کے حواس مضطرب تھے، پھر بھی پلَوگوں میں برتر وہ وानر ایسا سمجھنے لگا گویا اس کی جان ازسرِنو پیدا ہوئی ہو۔

Word by Word

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: क्रियाविशेषण (पूर्वकर्म)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (Gerund)

• हनुमतः: of Hanuman
• हनुमतः: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: हनुमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• वाक्यम्: speech
• वाक्यम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तदा: then
• तदा: काल (Time)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (temporal adverb)

• अपि: even
• अपि: सम्बन्ध (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अपवाद/समुच्चयार्थक अव्यय (also/even)

• व्यथितेन्द्रियः: whose senses were distressed
• व्यथितेन्द्रियः: कर्ता-विशेषण (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: व्यथित-इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (व्यथितानि इन्द्रियाणि यस्य)

• पुनर्जातम्: reborn
• पुनर्जातम्: कर्म-विशेषण (Object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पुनर्-जात (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (आत्मानम्)

• इव: as if
• इव: उपमा (Simile marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमार्थक अव्यय (like/as if)

• आत्मानम्: himself
• आत्मानम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• मन्यते: thinks / considers
• मन्यते: क्रिया (Main verb)
• Type: Verb
• Root: मन् (धातु)
• Form: लट्-लकार, आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• प्लवगोत्तमः: the best of monkeys
• प्लवगोत्तमः: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: प्लवग-उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (प्लवगानाम् उत्तमः)

Context

Then again, Jambavan whose senses were affected, on hearing the statement of Hanuman, the foremost of Vanaras, felt as though he was born again.

Characters & Entities

• Hanumān
• Jāmbavān

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Truthful, timely speech that restores others’ strength is a form of dharma; words can revive duty and courage in those overwhelmed by suffering.

What is the narrative situation?

After hearing Hanumān, Jāmbavān’s despair lifts and he regains clarity to guide the next life-saving action.

Which character virtue is emphasized?

Hanumān’s reassuring communication and Jāmbavān’s resilience—returning to purposeful leadership.