Shloka 17

औषधिपर्वताहरणम् / The Retrieval of the Herb

Bearing Mountain

Devanagari script

नैरृतेन्द्रमहावीर्यस्वरेणत्वाऽभिलक्ष्ये ।पीड्यमानशशितैर्बाणैर्नत्वापश्यामिचक्षुषा ।।6.74.17।।

Transliteration

nairṛtendra mahāvīrya svareṇa tvābhilakṣye |

pīḍyamānaḥ śitair bāṇair na tvā paśyāmi cakṣuṣā ||6.74.17||

Translation

اے راکشسوں کے سردار، عظیم پرَاکرم! میں تمہیں تمہاری آواز سے پہچانتا ہوں؛ مگر تیز تیروں کی اذیت میں مبتلا ہو کر میں تمہیں آنکھوں سے نہیں دیکھ پاتا۔

Word by Word

• नैरृतेन्द्रमहावीर्यस्वरेण: by the mighty-voiced tone of the lord of Rakshasas
• नैरृतेन्द्रमहावीर्यस्वरेण: करण (Karana/Instrument)
• Type: Noun
• Root: नैरृत-इन्द्र-महा-वीर्य-स्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषसमासः (नैरृतेन्द्रस्य महावीर्यस्य स्वरः)

• त्वा: you
• त्वा: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, द्वितीया (2nd), एकवचन (enclitic form)

• अभिलक्ष्ये: I recognize / identify
• अभिलक्ष्ये: क्रिया (Main verb)
• Type: Verb
• Root: अभि-लक्ष् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), आत्मनेपद, उत्तमपुरुष (1st), एकवचन

• पीड्यमानः: being tormented / pressed
• पीड्यमानः: कर्ता-विशेषण (Subject qualifier)
• Type: Verb
• Root: पीड् (धातु)
• Form: वर्तमानकाले कर्मणि शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त (Present passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• शितैः: sharp
• शितैः: करण-विशेषण (Instrument qualifier)
• Type: Adjective
• Root: शित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषणम् (बाणैः)

• बाणैः: by arrows
• बाणैः: करण (Karana/Instrument)
• Type: Noun
• Root: बाण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• न: not
• न: निषेध (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय (Negation particle)

• त्वा: you
• त्वा: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, द्वितीया, एकवचन (enclitic)

• पश्यामि: I see
• पश्यामि: क्रिया (Main verb)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, उत्तमपुरुष, एकवचन

• चक्षुषा: with (my) eyes
• चक्षुषा: करण (Karana/Instrument)
• Type: Noun
• Root: चक्षुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

Context

Vibheeshana (Rakshasa)! Indeed, Hanuman, the foremost of Vanaras, by whose birth, Anjana and Supraja are blessed as parents, are they alive?

Characters & Entities

• Jāmbavān
• Vibhīṣaṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Truthful acknowledgment of one’s condition and clear communication in hardship help others act rightly; satya supports effective, dharmic action.

What is the narrative situation?

Jāmbavān is so wounded that his sight fails; he identifies Vibhīṣaṇa by voice.

Which character virtue is emphasized?

Honesty and composure under pain—Jāmbavān reports his limits without confusion or exaggeration.