Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

औषधिपर्वताहरणम् / The Retrieval of the Herb

Bearing Mountain

स्वभावजरयायुक्तंवृद्धंशरशतैश्चितम् ।प्रजापतिसुतंवीरंशाम्यन्तमिवपावकम् ।।6.74.14।।दृष्टवातमुपसङ्ग्रम्यपौलस्त्योवाक्यमब्रवीत् ।

svabhāvajarayā yuktaṃ vṛddhaṃ śaraśataiś citam |

prajāpatisutaṃ vīraṃ śāmyantam iva pāvakam ||6.74.14||

dṛṣṭvā tam upasaṅgramya paulastyo vākyam abravīt |

اس نے جامبوانت کو دیکھا—جو عمر کے فطری بہاؤ سے بوڑھا، سینکڑوں تیروں سے چھدا ہوا—پرجاپتی کا دلیر فرزند، گویا بجھتی ہوئی آگ۔ اسے دیکھ کر پولستیہ (وبھیشَن) قریب گیا اور اس سے یہ کلام کہا۔

स्वभावजरयाby natural old age
स्वभावजरया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootस्वभाव + जरा (प्रातिपदिक; समास)
Formतत्पुरुष (स्वभावेन जरा/‘natural old age’), स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
युक्तम्endowed/afflicted
युक्तम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootयुज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘endowed/connected’ (qualifying ‘tam’)
वृद्धम्aged
वृद्धम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवृद्ध (प्रातिपदिक)
Formविशेषण, पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
शरशतैःwith hundreds of arrows
शरशतैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootशर + शत (प्रातिपदिक; समास)
Formद्विगु-समास (शतानि शराणाम्/‘hundreds of arrows’), नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
चितम्covered/filled
चितम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचि (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्तान्त कृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘heaped/covered’
प्रजापतिसुतम्son of Prajāpati
प्रजापतिसुतम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्रजापति + सुत (प्रातिपदिक; समास)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (प्रजापतेः सुतम्), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
वीरम्heroic
वीरम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवीर (प्रातिपदिक)
Formविशेषण, पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
शाम्यन्तम्subsiding
शाम्यन्तम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशम् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमान-कृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘subsiding/cooling’
इवlike/as
इव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय, उपमा-वाचक (comparative particle)
पावकम्fire
पावकम्:
Upamana (उपमान)
TypeNoun
Rootपावक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु) + त्वा (क्त्वान्त)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having seen’
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
उपसङ्ग्रम्यapproaching
उपसङ्ग्रम्य:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootउप + सम् + गम् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), ‘approaching/going near’
पौलस्त्यःPaulastya (Rāvaṇa)
पौलस्त्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपौलस्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वाक्यम्speech/words
वाक्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अब्रवीत्said
अब्रवीत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

"O Noble Jambavan! Indeed, your life has not been afflicted with these sharp arrows." Hearing this, Jambavan uttered these words with difficulty."

J
Jāmbavān
V
Vibhīṣaṇa (Paulastya)
P
Prajāpati

FAQs

Dharma includes honoring and tending elders and leaders, especially when they are weakened—compassion is not suspended in wartime.

Jāmbavān is found grievously wounded; Vibhīṣaṇa comes close to address him.

Vibhīṣaṇa’s respectful attentiveness and Jāmbavān’s heroic endurance despite age and injury.