Previous Verse
Next Verse

Shloka 70

इन्द्रजितः ब्रह्मास्त्र-यागः तथा वानरसेनाविध्वंसः

Indrajit’s Brahmastra Rite and the Crushing of the Vanara Host

मन्येस्वयम्भुर्भगवानच्नित्योयस्यैतदस्त्रंप्रभवश्चयोऽस्य ।बाणावपातास्त्वमिहाद्यधीमन्मयासहाव्यग्रमनास्सहस्व ।।।।

manye svayambhūr bhagavān acintyo

yasyaitad astraṃ prabhavaś ca yo 'sya |

bāṇāvapātās tvam ihādya dhīman

mayā sahāvyagramanāḥ sahasva ||

میں سمجھتا ہوں کہ خودبُو (برہما) بھگوان ناقابلِ تصور ہیں؛ یہ استر اُسی کا ہے اور اسی سے اس کی قدرت ظاہر ہوتی ہے۔ پس اے دانا! آج یہاں میرے ساتھ تیر برسنے کی اس بارش کو بے اضطراب دل کے ساتھ سہہ لے۔

manyeI think
manye:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√man (मन् धातु)
Formलट् (वर्तमान), उत्तमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
svayambhūḥthe Self-born (Brahma)
svayambhūḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsvayambhū (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
bhagavānthe Lord
bhagavān:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbhagavat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
acintyaḥinconceivable
acintyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootacintya (कृदन्त; √cint/चिन्त् धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नञ्-पूर्वक यत्-प्रत्ययान्त (inconceivable)
yasyawhose
yasya:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन; सम्बन्धवाचक
etatthis
etat:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्
astramweapon
astram:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootastra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
prabhavaḥorigin/source
prabhavaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootprabhava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
yaḥwho
yaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धवाचक
asyaof this/of him
asya:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
bāṇa-avapātāḥhails/showers of arrows
bāṇa-avapātāḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbāṇa (प्रातिपदिक) + avapāta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (बाणानाम् अवपाताः)
tvamyou
tvam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyusmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ihahere
iha:
Desha (देश)
TypeIndeclinable
Rootiha (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (here)
adyatoday/now
adya:
Kala (काल)
TypeIndeclinable
Rootadya (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय
dhīmanO wise one
dhīman:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootdhīmat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
mayāwith me/by me
mayā:
Sahakari (सहकारी/सह)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउभयलिङ्ग (pronoun), तृतीया, एकवचन
sahatogether with
saha:
Sahakari (सहकारी)
TypeIndeclinable
Rootsaha (अव्यय)
Formसह-अव्यय (with)
avyagra-manāḥwith undisturbed mind
avyagra-manāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Roota- (नञ्) + vyagra (प्रातिपदिक) + manas (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (अव्यग्रम् मनः यस्य)
sahasvaendure/tolerate
sahasva:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√sah (सह् धातु)
Formलोट् (आज्ञार्थ/imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

"Today, Indra, Vishnu, Mitra, Sadhyas, Vysvanara, moon and Sun will witness my immeasurable prowess as they witnessed the terrible prowess of Vishnu at the fire sacrifice of Bali."

R
Rāma
L
Lakṣmaṇa
B
Brahmā (Svayambhū)
B
Brahmāstra
B
Bāṇa (arrows)

FAQs

Calm endurance aligned with truth (satya): recognizing the divine provenance of the weapon, Rāma urges disciplined patience rather than fear—steadfast dharma under trial.

Rāma counsels Lakṣmaṇa to remain composed and bear the ongoing arrow-hail linked to the Brahmāstra’s power.

Equanimity and leadership: Rāma stabilizes Lakṣmaṇa’s mind, modeling maryādā (measured conduct) amid crisis.