Shloka 59

इन्द्रजितः ब्रह्मास्त्र-यागः तथा वानरसेनाविध्वंसः

Indrajit’s Brahmastra Rite and the Crushing of the Vanara Host

Devanagari script

ततोज्वलनसङ्काशैश्शरैर्वानरयूथपाः ।ताडिताश्शक्रजिद्बाणैःप्रफुल्लाइवकिंशुकाः ।।।।

Transliteration

tato jvalanasaṅkāśaiḥ śarair vānarayūthapāḥ |

tāḍitāḥ śakrajidbāṇaiḥ praphullā iva kiṃśukāḥ ||

Translation

پھر شکر جِت کے تیروں سے، جو آگ کی مانند چمکتے تھے، زخمی وانر یوته پتی ایسے دکھائی دیے جیسے کِمشُک کے درخت پورے کھلے پھولوں سے لال ہو گئے ہوں۔

Word by Word

• ततः: then
• ततः: क्रियाविशेषणम् (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्ययम् (adverb)

• ज्वलन-सङ्काशैः: fire-like
• ज्वलन-सङ्काशैः: विशेषणम् (Adjectival to Karaṇa)
• Type: Adjective
• Root: ज्वलन (प्रातिपदिक) + सङ्काश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया-बहुवचनम् (Instrumental plural, masc.); विशेषणम् (of शरैः)

• शरैः: by arrows
• शरैः: करणम् (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: शर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया-बहुवचनम् (Instrumental plural, masc.)

• वानर-यूथपाः: Vanara troop-leaders
• वानर-यूथपाः: कर्मणि कर्तृवत्/अनुभोक्ता (Patient/affected subjects)
• Type: Noun
• Root: वानर (प्रातिपदिक) + यूथप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-बहुवचनम् (Nominative plural, masc.)

• ताडिताः: struck
• ताडिताः: विशेषणम् (Predicate adjective of vānarayūthapāḥ)
• Type: Adjective
• Root: ताड् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP); पुंलिङ्गे प्रथमा-बहुवचनम् (Nom. pl. masc.); कर्मणि (passive sense)

• शक्रजित्-बाणैः: by Indrajit’s arrows
• शक्रजित्-बाणैः: करणम् (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: शक्रजित् (प्रातिपदिक) + बाण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया-बहुवचनम् (Instrumental plural, masc.)

• प्रफुल्लाः: in full bloom
• प्रफुल्लाः: विशेषणम् (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: प्रफुल्ल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-बहुवचनम् (Nom. pl. masc.); उपमान-विशेषणार्थे (as in simile)

• इव: like
• इव: उपमा-सूचक (Simile marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमावाचक-अव्ययम् (simile particle)

• किंशुकाः: kimsuka trees
• किंशुकाः: उपमानम् (Upamāna)
• Type: Noun
• Root: किंशुक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-बहुवचनम् (Nominative plural, masc.); उपमानम् (standard of comparison)

Context

Struck by Indrajith's arrows, the (bodies of) Vanara troops were glowing like Kimsuka trees (red in colour) bearing flowers.

Characters & Entities

• Indrajit (Śakrajit)
• Vanara troop-leaders (yūthapāḥ)
• Kiṃśuka tree

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse uses beauty-imagery to depict suffering, reminding that dharma requires seeing beyond spectacle to the real cost of violence.

What is the narrative situation?

Vanara commanders are hit by fiery-looking arrows, and the battlefield takes on a vivid, red-flowering appearance.

Which character virtue is emphasized?

The troop-leaders’ prominence and willingness to stand at the front is implied, even as they are wounded.