Shloka 42

इन्द्रजितः ब्रह्मास्त्र-यागः तथा वानरसेनाविध्वंसः

Indrajit’s Brahmastra Rite and the Crushing of the Vanara Host

Devanagari script

रामस्यार्थेपराक्रम्यवानरास्त्यक्तजीविताः ।नर्दन्तस्तेऽभिवृत्तास्तुसमरेसशिलायुधाः ।।।।

Transliteration

rāmasyārthe parākramya vānarās tyaktajīvitāḥ |

nardantas te 'bhivṛttās tu samare saśilāyudhāḥ ||

Translation

رام کے مقصد کے لیے وانر، جان کی بازی لگا کر، گرجتے ہوئے میدانِ جنگ میں آگے بڑھے؛ ہاتھوں میں چٹانیں بطورِ ہتھیار لیے، پیچھے ہٹنے سے انکار کرتے رہے۔

Word by Word

• रामस्य: of Rama
• रामस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: rāma (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (सम्बन्ध), एकवचनम्

• अर्थे: for the cause
• अर्थे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: artha (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (अधिकरण/विषय), एकवचनम्; ‘for the sake/cause’

• पराक्रम्य: having exerted themselves
• पराक्रम्य: Kriya-purvaka (पूर्वक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: parā-√kram (धातु)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययीभाव-रूप कृदन्तम् (gerund/absolutive): ‘having exerted/after showing valor’

• वानराः: Vanaras
• वानराः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: vānara (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्

• त्यक्तजीविताः: having abandoned life (ready to die)
• त्यक्तजीविताः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: tyakta (कृदन्त; √tyaj) + jīvita (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया-तत्पुरुष/उपपद-समासः (jīvitaṃ tyaktam yeṣām); पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्

• नर्दन्तः: roaring
• नर्दन्तः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: nard (धातु) + śatṛ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-कृदन्त; पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्

• ते: they
• ते: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्

• अभिवृत्ताः: advanced, charged
• अभिवृत्ताः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: abhi-√vṛt (धातु) + kta (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्; ‘turned towards/advanced’

• तु: indeed
• तु: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: tu (अव्यय)
• Form: निपातः (emphasis)

• समरे: in battle
• समरे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: samara (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी (अधिकरण), एकवचनम्

• सशिलायुधाः: armed with rocks (as weapons)
• सशिलायुधाः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: sa (उपसर्ग/सह-अर्थ) + śilā (प्रातिपदिक) + āyudha (प्रातिपदिक)
• Form: उपपद-तत्पुरुषः/बहुव्रीह्यर्थक-विशेषणः: ‘śilāyudhāni santi yeṣām’; पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्

Context

Vanaras, armed with rocks in the battle, roaring and not turning back, stood for the cause, giving up their life.

Characters & Entities

• Rāma
• Vanaras

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Loyalty to a righteous cause (dharma-sādhana): they prioritize justice and truth over self-preservation.

What is the narrative situation?

Despite injuries and fear, the Vanaras rally and advance again for Rāma’s mission.

Which character virtue is emphasized?

Self-sacrifice and steadfast devotion to duty.