Previous Verse
Next Verse

Shloka 59

त्रिशिरा–देवान्तक–महोदर–मत्त

महापार्श्व) वधः | Slaying of Trisira, Devantaka, Mahodara, and Matta (Mahaparsva

स वेगवान् वेगवदभ्युपेत्यतंराक्षसंवानरवीरमुख्यः ।सम्वर्त्यमुष्टिंसहसाजघानबाह्वन्तरेशैलनिकाशरूपः ।।।।

sa vegavān vegavad abhyupetya taṃ rākṣasaṃ vānaravīramukhyaḥ |

samvartya muṣṭiṃ sahasā jaghāna bāhvantare śailanikāśarūpaḥ ||6.70.59||

پھر وہ تیزرو اور زورآور، وانر سورماؤں کا سردار—جس کی ہیئت پہاڑ جیسی تھی—اس راکشس پر لپکا؛ مٹھی باندھ کر اس نے یکایک دونوں بازوؤں کے بیچ زور دار ضرب لگائی۔

सःhe
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
वेगवान्swift
वेगवान्:
कर्तृविशेषण (Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootवेगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त
वेगवत्swiftly
वेगवत्:
क्रियाविशेषण (Adverbial qualifier)
TypeIndeclinable
Rootवेगवत् (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषण (adverbial accusative/avyaya usage)
अभ्युपेत्यhaving approached
अभ्युपेत्य:
पूर्वकाल (Prior action)
TypeIndeclinable
Rootइ (धातु) + अभि-उप (उपसर्ग) → अभ्युपेत्य (ल्यप्)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (Gerund)
तम्that (him)
तम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
राक्षसम्Rakshasa
राक्षसम्:
कर्म (Karma/Object; apposition)
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
वानरवीरमुख्यःchief of the Vanara heroes
वानरवीरमुख्यः:
कर्ता (Karta/Subject; apposition)
TypeNoun
Rootवानर-वीर-मुख्य (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (वानराणां वीराणां मुख्यः)
संवर्त्यhaving clenched/rolled up
संवर्त्य:
पूर्वकाल (Prior action)
TypeIndeclinable
Rootवृत् (धातु) + सम्- (उपसर्ग) → संवर्त्य (ल्यप्)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (Gerund)
मुष्टिम्fist
मुष्टिम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootमुष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
सहसाsuddenly/forcibly
सहसा:
क्रियाविशेषण (Adverbial qualifier)
TypeIndeclinable
Rootसहसा (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
जघानstruck
जघान:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootहन् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
बाह्वन्तरेbetween the arms
बाह्वन्तरे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootबाहु-अन्तर (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (बाह्वोः अन्तरम्)
शैलनिकाशरूपःhaving a mountain-like form
शैलनिकाशरूपः:
कर्तृविशेषण (Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootशैल-निकाश-रूप (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (शैलस्य निकाशः इव रूपं यस्य)

The chief of the Vanaras, whose form was like a mountain, endowed with speed, got up quickly, duly, and forcibly hit the Rakshasa (Mahaparsva) in the space between his arms.

Ṛṣabha (implied as the vānara chief here)
R
rākṣasa (opponent: Mahāpārśva/Matta, contextual)

FAQs

Dharma in battle includes answering aggression with controlled, purposeful force. The counterstrike represents resistance to oppression, not passive surrender to violence.

Ṛṣabha closes distance rapidly and lands a decisive fist-blow on the rākṣasa’s upper body.

Valor (śaurya) and initiative—acting decisively after recovering from injury.