Shloka 44

त्रिशिरा–देवान्तक–महोदर–मत्त

महापार्श्व) वधः | Slaying of Trisira, Devantaka, Mahodara, and Matta (Mahaparsva

Devanagari script

स तस्यपततःखङ्गंतमाच्छिद्यमहाकपिः ।ननादगिरिसङ्काशस्त्रासयन् सर्वनैरृता ।।।।

Transliteration

sa tasya patataḥ khaṅgaṃ tam ācchidya mahākapiḥ |

nanāda girisaṅkāśas trāsayan sarvanairṛtān ||

Translation

جب وہ گرتا تھا تو مہاکپی نے اس کی تلوار چھین لی، اور پہاڑ کے مانند گرج کر دہاڑا، اور سب نیررتوں (راکشسوں) کے دلوں میں دہشت بھر دی۔

Word by Word

• सः: he (Hanuman)
• सः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तस्य: of him (Trishira)
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• पततः: as he was falling
• पततः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पत् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त; 'while falling' (qualifying तस्य)

• खङ्गम्: sword
• खङ्गम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: खङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तम्: that
• तम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'that (sword)'

• आच्छिद्य: having snatched away
• आच्छिद्य: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: छिद् (धातु) + ल्यप्
• Form: ल्यपन्त अव्यय (gerund); आ-उपसर्ग; 'having snatched/cut off'

• महाकपिः: the great monkey
• महाकपिः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + कपि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः

• ननाद: roared
• ननाद: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नद् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• गिरिसङ्काशः: mountain-like
• गिरिसङ्काशः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गिरि (प्रातिपदिक) + सङ्काश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपमान-तत्पुरुषः (गिरिसदृशः)

• त्रासयन्: terrifying
• त्रासयन्: Karta (कर्ता as agent of भय-क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: त्रस् (धातु) + णिच् + शतृ (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त; 'frightening' (concomitant action of subject)

• सर्वनैरृतान्: all the rakshasas
• सर्वनैरृतान्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + नैरृत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; कर्मधारयः (सर्वे नैरृताः)

Context

Taking the sword from Trisira, as he was falling, the great Vanara who resembled a mountain roared, creating terror in all, surrounded there.

Characters & Entities

• Hanumān
• Triśiras
• khaṅga (sword)
• rākṣasas (nairṛtas)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma in warfare includes removing an adversary’s capacity to harm when the fight is decided; Hanumān prevents further violence by taking the fallen foe’s weapon.

What is the narrative situation?

Triśiras is collapsing; Hanumān takes his sword mid-fall and roars, demoralizing the rākṣasa ranks.

Which character virtue is emphasized?

Presence of mind and strategic courage—Hanumān combines physical prowess with battlefield psychology.