Previous Verse
Next Verse

Shloka 32

त्रिशिरा–देवान्तक–महोदर–मत्त

महापार्श्व) वधः | Slaying of Trisira, Devantaka, Mahodara, and Matta (Mahaparsva

तत: स्सशैलेद्रनिपातभग्नोमहोदरस्तेनमहाद्विपेन ।विपोथितोभूमितलेगतासुःपपातवज्राभिहतोयथाद्रिः ।।।।

tataḥ sa śailendra-nipāta-bhagno mahodaras tena mahādvipena |

vipothito bhūmitalē gatāsuḥ papāta vajrābhihato yathādriḥ ||

پھر اُس پہاڑ کے زوردار ٹکراؤ سے چور ہو کر مہودر اپنے عظیم ہاتھی سمیت زمین پر پٹخ دیا گیا؛ اس کی جان نکل گئی اور وہ یوں گرا جیسے بجلی سے مارا ہوا پہاڑ۔

ततःthen
ततः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; तदनन्तरम्
तुbut/also
तु:
वाक्यसम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
नीलःNīla
नीलः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootनील (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रतिलभ्यhaving regained
प्रतिलभ्य:
क्रियासम्बन्ध (Prior action)
TypeVerb
Rootप्रति-√लभ् (कृदन्त; ल्यप्/त्वा)
Formक्त्वान्त/ल्यबन्त अव्ययकृदन्त; पूर्वकालक्रिया (having regained)
संज्ञाम्consciousness/senses
संज्ञाम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootसंज्ञा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
शैलम्mountain
शैलम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootशैल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
समुत्पाट्यhaving uprooted
समुत्पाट्य:
क्रियासम्बन्ध (Prior action)
TypeVerb
Rootसम्-उत्-√पाट् (कृदन्त; ल्यप्/त्वा)
Formक्त्वान्त/ल्यबन्त अव्ययकृदन्त; पूर्वकालक्रिया (having uprooted)
सवृक्षषण्डम्with a mass of trees
सवृक्षषण्डम्:
कर्मविशेषण (Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootस-वृक्ष-षण्ड (प्रातिपदिक; स + वृक्ष + षण्ड)
Formतत्पुरुषसमास (सह-समास/स-प्रयोग: with); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; शैलम् इति विशेषण
ततःthen
ततः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनः तदनन्तरम्
समुत्पत्यhaving leapt up
समुत्पत्य:
क्रियासम्बन्ध (Prior action)
TypeVerb
Rootसम्-उत्-√पत् (कृदन्त; ल्यप्/त्वा)
Formक्त्वान्त/ल्यबन्त अव्ययकृदन्त; पूर्वकालक्रिया (having leapt up)
भृशोग्रवेशःof very fierce speed
भृशोग्रवेशः:
कर्तृविशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootभृश-उग्र-वेग (प्रातिपदिक; भृश + उग्र + वेग)
Formकर्मधारयसमास; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नीलः इति विशेषण
महोदरम्Mahodara
महोदरम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootमहोदर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
तेनwith that (mountain)
तेन:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया, एकवचन; सर्वनाम; शैलेन इत्यर्थे (by that—i.e., by the mountain)
जघानstruck/killed
जघान:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Root√हन् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
मूर्ध्निon the head
मूर्ध्नि:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

Then smashed by the impact of the mountain, along with his elephant Mahodara's body fell to the ground. Released from life, he fell like a mountain struck with lightning.

M
Mahodara
E
Elephant (mahādvipa)
M
Mountain (adri/śaila)
T
Thunderbolt (vajra)

FAQs

The verse reiterates moral causality in itihāsa: violent aggression meets a fitting end when opposed by defenders of a righteous cause.

Mahodara is crushed by Nīla’s mountain-blow and dies, falling with his elephant.

Nīla’s decisive strength used for protection of the dharmic side; also the theme of karmic consequence for the aggressor.