Shloka 81

कुम्भकर्णवधः

The Slaying of Kumbhakarna

Devanagari script

तस्मान्मुहूर्तंकाङ्क्षिष्येविक्रमंपार्थिवस्यतु ।भिन्नं च वानरानीकंतावदाश्वासयाम्यहम् ।।।।

Transliteration

tasmān muhūrtaṃ kāṅkṣiṣye vikramaṃ pārthivasya tu | bhinnaṃ ca vānarānīkaṃ tāvad āśvāsayāmi aham ||

Translation

اس لیے میں ایک لمحہ ٹھہروں گا کہ بادشاہ کی شجاعت دیکھوں؛ اور اتنی دیر میں بکھری ہوئی وانر سینا کو میں دلاسا دے کر سنبھالوں گا۔

Word by Word

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: —
• Type: Indeclinable
• Root: tasmāt (सर्वनाम-प्रातिपदिक; तद्-शब्दात्)
• Form: अव्ययीभाव-प्रयोगवत् निपातः; हेत्वर्थे (therefore)

• मुहूर्तम्: for a moment
• मुहूर्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: muhūrta (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; काल-परिमाणे

• काङ्क्षिष्ये: I shall wait/expect
• काङ्क्षिष्ये: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √kāṅkṣ (धातु)
• Form: लृट्-लकारः (Simple Future), उत्तम-पुरुषः (1st person), एकवचनम्; आत्मनेपदम्

• विक्रमम्: prowess
• विक्रमम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: vikrama (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• पार्थिवस्य: of the king
• पार्थिवस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: pārthiva (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्

• तु: indeed/but
• तु: —
• Type: Indeclinable
• Root: tu (अव्यय)
• Form: निपातः

• भिन्नम्: scattered; broken
• भिन्नम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: bhinna (कृदन्त; √bhid धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; भूतकृदन्तः (क्त); वानरानीकस्य विशेषणम्

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम्

• वानरानीकम्: the monkey army
• वानरानीकम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: vānara (प्रातिपदिक) + anīka (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘वानराणाम् अनीकम्’

• तावत्: meanwhile
• तावत्: —
• Type: Indeclinable
• Root: tāvat (अव्यय/सर्वनाम-निपात)
• Form: परिमाण/अवधि-अव्ययम् (for that long; meanwhile)

• आश्वासयामि: I encourage/restore confidence
• आश्वासयामि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √śvas (धातु) causative √śvāsaya/ā-√śvas
• Form: लट्-लकारः (Present), उत्तम-पुरुषः, एकवचनम्; णिच्-प्रयोगः (causative) ‘आश्वासयति’

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: asmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

Context

"Therefore, I will see the exhibition of his prowess for a while. Thereafter I shall reinforce the scattered army of Vanaras."

Characters & Entities

• Sugrīva
• vānarānīka (vānara army)
• Hanumān

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is balanced action: honoring a leader’s chance to act while also fulfilling one’s duty to protect and stabilize the community.

What is the narrative situation?

Hanumān chooses a two-step response—briefly wait for Sugrīva’s recovery and simultaneously rally the dispersed troops.

Which character virtue is emphasized?

Strategic patience and service-oriented leadership—Hanumān prioritizes morale and order without undermining Sugrīva.