Shloka 141

कुम्भकर्णवधः

The Slaying of Kumbhakarna

Devanagari script

व्निध्यमन्दरसङ्काशंकाञ्चनाङ्गदभूषणम् ।स्रवन्तंरुधिरंवक्त्राद्वर्षामेघमिवोथतितम् ।।।।

Transliteration

vindhyamandarasaṅkāśaṃ kāñcanāṅgadabhūṣaṇam |

sravantaṃ rudhiraṃ vaktrād varṣāmegham ivotthitam ||

Translation

قد و قامت میں وِندھیا یا مَندَر کے مانند، اور سونے کے بازوبندوں سے آراستہ، وہ اپنے منہ سے خون بہاتا تھا—گویا برسات کا بادل موسلا دھار برس رہا ہو۔

Word by Word

• विन्ध्यमन्दर-सङ्काशम्: resembling Vindhya and Mandara (mountains)
• विन्ध्यमन्दर-सङ्काशम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Adjective
• Root: विन्ध्य+मन्दर+सङ्काश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः (विन्ध्य-मन्दर) इतरेतर-द्वन्द्व + सङ्काश (उपमान-तत्पुरुष/कर्मधारयार्थ)

• काञ्चनाङ्गद-भूषणम्: adorned with golden armlets
• काञ्चनाङ्गद-भूषणम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Adjective
• Root: काञ्चन+अङ्गद+भूषण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः काञ्चनानि अङ्गदानि (कर्मधारय) तैः भूषणम् (तृतीया-तत्पुरुष)

• स्रवन्तम्: flowing
• स्रवन्तम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Verb
• Root: स्रु (धातु)
• Form: वर्तमान-कृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• रुधिरम्: blood
• रुधिरम्: कर्म (Karma/Object; what is flowing)
• Type: Noun
• Root: रुधिर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• वक्त्रात्: from the mouth
• वक्त्रात्: अपादान (Apādāna/Source)
• Type: Noun
• Root: वक्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन

• वर्षामेघम्: a rain-cloud
• वर्षामेघम्: उपमान (Upamāna)
• Type: Noun
• Root: वर्षा+मेघ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः वर्षायाः मेघः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• इव: like
• इव: सम्बन्ध (Comparison marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमा-अव्यय (particle of comparison)

• उत्थितम्: risen; emerging
• उत्थितम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Adjective
• Root: उत्+स्था (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Context

(Kumbhakarna) Adorned with gold armlets, blood flowing from his mouth was like a rain cloud showering from Vindhya or Mandara mountain.

Characters & Entities

• Kumbhakarṇa
• Vindhya
• Mandara

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse underscores the cost of adharma in war: violence and arrogance culminate in suffering, even for the powerful.

What is the narrative situation?

A vivid description of Kumbhakarṇa’s terrifying, wounded state as he continues fighting.

Which character virtue is emphasized?

Implicitly, endurance (titikṣā) is shown—yet detached from righteousness it becomes mere ferocity; dharma requires both strength and right intent.