Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 65, Shloka 20

कुम्भकर्णप्रस्थानम्

Kumbhakarna’s Departure for Battle

Devanagari script

इन्द्राशनिसमंभीमंवज्रप्रतिमगौरवम् ।देवदानवगन्धर्वयक्षपन्नगसूदनम् ।।6.65.19 ।।रक्तमाल्यंमहाधामंस्वतश्चोद्गतपावकम् ।आदायनिशितंशूलंशत्रुशोणितरञ्जितम् ।।6.65.20।।कुम्भकर्णोमहातेजारावणंवाक्यमब्रवीत् ।

Transliteration

indrāśanisamaṃ bhīmaṃ vajrapratimagauravam |

devadānavagandharvayakṣapannagasūdanam ||

raktamālyaṃ mahādhāmaṃ svataś codgatapāvakam |

ādāya niśitaṃ śūlaṃ śatruśoṇitarañjitam ||

kumbhakarṇo mahātejā rāvaṇaṃ vākyam abravīt ||

Translation

اس تیز شُول کو سنبھال کر—جو اندرا کے آسمانی بجلی کے مانند ہولناک، وجر کی طرح بھاری، دیوتاؤں، دانَووں، گندھرووں، یکشوں اور ناگوں کو بھی ہلاک کرنے والا؛ سرخ مالاؤں سے آراستہ، عظیم جلال سے دہکتا، اور دشمنوں کے خون سے سرخ—مہاتیز کُمبھکرن نے راون سے کلام کیا۔

Word by Word

• इन्द्राशनिसमम्: equal to Indra's thunderbolt
• इन्द्राशनिसमम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: इन्द्राशनि + सम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (Neuter, Accusative singular; adjective)

• भीमम्: terrible
• भीमम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: भीम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (Neuter, Accusative singular)

• वज्रप्रतिमगौरवम्: having weight/majesty like a thunderbolt
• वज्रप्रतिमगौरवम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: वज्र + प्रतिम + गौरव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (Neuter, Accusative singular)

• देवदानवगन्धर्वयक्षपन्नगसूदनम्: slayer of devas, danavas, gandharvas, yakshas, and serpents
• देवदानवगन्धर्वयक्षपन्नगसूदनम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: देव + दानव + गन्धर्व + यक्ष + पन्नग + सूदन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-समासः, विशेषणम् (Neuter, Accusative singular; compound adjective)

• रक्तमाल्यम्: wearing a red garland
• रक्तमाल्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: रक्त + माल्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (Neuter, Accusative singular)

• महाधामम्: of great splendor
• महाधामम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: महā + धाम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (Neuter, Accusative singular)

• स्वतः: of itself; naturally
• स्वतः: Hetu/Prakaraṇa (हेतु/प्रकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वतः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषणम् (indeclinable adverb)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय-बोधक-निपातः (conjunction/particle)

• उद्गतपावकम्: like fire that has risen up
• उद्गतपावकम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: उद्गत (उद्+गम्, कृदन्त-प्रातिपदिक) + पावक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (Neuter, Accusative singular)

• आदाय: having taken up
• आदाय: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + दा (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive); पूर्वकालिक-क्रिया (having taken)

• निशितम्: sharp
• निशितम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: निशित (कृदन्त-प्रातिपदिक; नि+शा/शि)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (Neuter, Accusative singular)

• शूलम्: trident/spear
• शूलम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Neuter, Accusative singular)

• शत्रुशोणितरञ्जितम्: stained with the enemy's blood
• शत्रुशोणितरञ्जितम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: शत्रु + शोणित + रञ्जित (कृदन्त-प्रातिपदिक; रञ्ज् धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (Neuter, Accusative singular)

• कुम्भकर्णः: Kumbhakarna
• कुम्भकर्णः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुम्भकर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Nominative singular)

• महातेजाः: highly radiant/energetic
• महातेजाः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: महā + तेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (Masculine, Nominative singular)

• रावणम्: Ravana
• रावणम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: रावण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Accusative singular)

• वाक्यम्: words; speech
• वाक्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Neuter, Accusative singular)

• अब्रवीत्: said; spoke
• अब्रवीत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/past), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपदम् (3rd person singular, active)

Context

"You know me. I will get rid of your enmity killing the cruel minded Rama. Be fearless and happy now."

Characters & Entities

• Kumbhakarṇa
• Rāvaṇa
• Indra
• vajra
• Deva
• Dānava
• Gandharva
• Yakṣa
• Pannaga
• śūla

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The repetition underscores the epic theme that spectacular power can seduce the mind; Dharma requires truth-guided judgment rather than being carried away by might.

What is the narrative situation?

This is a repeated/overlapping description in the Southern Recension, again introducing Kumbhakarṇa’s armed readiness before his speech.

Which character virtue is emphasized?

Overwhelming strength and fearlessness are emphasized.