Shloka 12

कुम्भकर्णस्य प्रबोधनम्

The Awakening and Commissioning of Kumbhakarna

Devanagari script

भ्रातरंरावणःक्रुद्धंकुम्भकर्णमवस्थितम् ।।6.62.12।।ईषत्तुपरिवृत्ताभ्यांनेत्राभ्यांवाक्यमब्रवीत् ।

Transliteration

bhrātaraṁ rāvaṇaḥ kruddhaṁ kumbhakarṇam avasthitam ||6.62.12||

īṣat tu parivṛttābhyāṁ netrābhyāṁ vākyam abravīt |

Translation

تب راون نے اپنے بھائی کُمبھکرن سے—جو غصّے میں وہیں کھڑا تھا—کلام کیا، اور راون کی آنکھیں بےچینی سے ذرا ذرا گھوم رہی تھیں۔

Word by Word

• भ्रातरम्: brother
• भ्रातरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भ्रातृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म (object addressed/seen)

• रावणः: Ravana
• रावणः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रावण (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• क्रुद्धम्: angry
• क्रुद्धम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: क्रुध् (धातु)
• Form: क्त (PPP) ‘क्रुद्ध’; पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणम् (qualifying कुम्भकर्णम्)

• कुम्भकर्णम्: Kumbhakarna
• कुम्भकर्णम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कुम्भकर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• अवस्थितम्: standing/remaining (there)
• अवस्थितम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अव-स्था (धातु)
• Form: क्त (PPP); पुल्लिङ्ग/नपुंसक, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणम् (qualifying कुम्भकर्णम्: standing/remaining)

• ईषत्: slightly
• ईषत्: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ईषत् (अव्यय)
• Form: अव्यय; परिमाणवाचक क्रियाविशेषण (slightly)

• तु: but
• तु: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण/विरोध (but/indeed)

• परिवृत्ताभ्याम्: with (slightly) turned/rolling
• परिवृत्ताभ्याम्: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: परि-वृत् (धातु)
• Form: क्त (PPP) ‘परिवृत्त’; नपुंसक/स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), द्विवचन; विशेषणम् (qualifying नेत्राभ्याम्)

• नेत्राभ्याम्: with (his two) eyes
• नेत्राभ्याम्: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: नेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), द्विवचन; करण (instrument: with the eyes)

• वाक्यम्: speech
• वाक्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• अब्रवीत्: said
• अब्रवीत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ् (imperfect); परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

Context

"Oh! Kumbhakarna of extraordinary prowess! You were asleep for long happily. You do not know that I am afraid of Rama."

Characters & Entities

• Rāvaṇa
• Kumbhakarṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse implicitly warns that leadership clouded by anger (krodha) undermines right judgment; Dharma calls for self-mastery before counsel and command.

What is the narrative situation?

Rāvaṇa prepares to explain the crisis to Kumbhakarṇa, describing both brothers’ anger and tension.

Which character virtue is emphasized?

No virtue is celebrated; rather, the scene stresses agitation and anger as dominant traits shaping the coming decisions.