Shloka 73

कुम्भकर्णविबोधनम्

The Awakening of Kumbhakarna

Devanagari script

वानरैःपर्वताकारैर्लङ्केयंपरिवारिता ।सीताहरणसन्तप्ताद्रामान्नस्तुमुलंभयम् ।।।।

Transliteration

vānaraiḥ parvatākārair laṅkeyaṃ parivartitā |sītāharaṇasantaptād rāmān nas tumulaṃ bhayam ||

Translation

پہاڑ جیسے دیو قامت وانروں نے اس لنکا کو گھیر لیا ہے؛ اور سیتا کے ہَرن سے جو دکھ اٹھا، اس کے سبب رام کی طرف سے ہم پر سخت خوف چھا گیا ہے۔

Word by Word

• वानरैः: by the monkeys (Vanaras)
• वानरैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: वानर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन

• पर्वताकारैः: of mountain-like form
• पर्वताकारैः: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: पर्वत + आकार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; समासः—पर्वतस्य आकारः येषाम् (षष्ठी-तत्पुरुष), विशेषण—वानरैः

• लङ्का: Lanka
• लङ्का: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लङ्का (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• इयम्: this
• इयम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• परिवारिता: is surrounded
• परिवारिता: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि + वृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि—"is surrounded"

• सीताहरणसन्तप्तात्: due to (him) being distressed by Sita's abduction
• सीताहरणसन्तप्तात्: Hetu (हेतु)
• Type: Noun
• Root: सीता + हरण + सन्तप्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक-प्रयोगे; पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; समासः—सीतायाः हरणेन सन्तप्तः (तृतीया-तत्पुरुष/हेतुगर्भ), "because of being pained by Sita's abduction"

• रामात्: from Rama
• रामात्: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन

• नः: for us/of us
• नः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी बहुवचन-रूप (Gen./Dat. plural enclitic)

• तुमुलम्: fierce
• तुमुलम्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तुमुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण—भयम्

• भयम्: fear
• भयम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Context

This Lanka is seized by a mountain like army of Vanaras. By the abduction of Sita, there is little fear from Rama.

Characters & Entities

• Laṅkā
• Vānaras
• Rāma
• Sītā

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Adharma creates inevitable consequences: the wrongful abduction of Sītā becomes the moral cause that brings righteous retaliation and collective danger upon Laṅkā.

What is the narrative situation?

A rākṣasa speaker reports Laṅkā’s strategic crisis—encircled by the vānaras—and links the looming peril directly to Sītā’s abduction and Rāma’s wrath.

Which character virtue is emphasized?

Moral clarity: naming the true cause of danger rather than blaming fate or minimizing wrongdoing.