Shloka 67
कुम्भकर्णविबोधनम्
The Awakening of Kumbhakarna
Devanagari script
अथवाध्रुवमन्येभ्योभयंपरमुपस्थितम् ।यदर्थमेवत्वरितैर्भवद्भिःप्रतिबोधितः ।।।।
Transliteration
athavā dhruvam anyebhyo bhayaṃ param upasthitam | yadartham eva tvaritair bhavadbhiḥ pratibodhitaḥ ||
Translation
یا پھر یقیناً دشمنوں کی طرف سے کوئی بڑا خطرہ آن پڑا ہے، اسی سبب تم نے مجھے جلدی سے جگایا۔
Word by Word
अथवाor else
अथवा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ + वा (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्पार्थक (or else)
ध्रुवम्certainly
ध्रुवम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् प्रयोगः; निश्चयार्थक क्रियाविशेषण (certainly)
अन्येभ्यःfrom others
अन्येभ्यः:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), बहुवचन; "from others"
भयम्danger
भयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
परम्great
परम्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
उपस्थितम्has come/has arisen
उपस्थितम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootउप + स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भावे—"has arrived/is present"
यदर्थम्for which reason
यदर्थम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeIndeclinable
Rootयद् + अर्थ (प्रातिपदिक/अव्ययीभाव)
Formअव्यय; "for which purpose"
एवindeed/just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphasis)
त्वरितैःhastily
त्वरितैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootत्वरित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषण—भवद्भिः सह
भवद्भिःby you
भवद्भिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootभवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
प्रतिबोधितःawakened
प्रतिबोधितः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootप्रति + बुध् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि—"awakened"
Context
"Is there any fear of some enemies Is it because of that you have woken me up Let me know."
Characters & Entities
K
KumbhakarṇaFAQs
Truth-seeking in crisis: before reacting with force, one must correctly identify the cause and magnitude of danger.
Kumbhakarṇa infers that a serious threat must have emerged, explaining the urgency of his awakening.
Practical discernment—he reasons from circumstances rather than acting blindly.