Shloka 30

कुम्भकर्णविबोधनम्

The Awakening of Kumbhakarna

Devanagari script

ततश्चक्रुर्महात्मानंकुम्भकर्णाग्रतस्तदाचाग्रतः ।।।।मांसानांमेरुसङ्काशंराशिंपरमतर्पणम् ।

Transliteration

tataś cakrur mahātmānaṁ kumbhakarṇāgratas tadā cāgrataḥ |

māṁsānāṁ meru-saṅkāśaṁ rāśiṁ parama-tarpaṇam ||6.60.30||

Translation

پھر کُمبھکرن کے آگے انہوں نے گوشت کا ایک ڈھیر رکھا، جو مِرو پہاڑ کے مانند عظیم تھا—اسے پوری طرح جگانے اور خوب سیر کرنے کے لیے۔

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनन्तर (then)

• शोणितकुम्भान्: pots of blood
• शोणितकुम्भान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शोणित (प्रातिपदिक) + कुम्भ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; तत्पुरुषः (शोणितस्य कुम्भाः)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• मद्यानि: wines/liquors
• मद्यानि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मद्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• विविधानि: various
• विविधानि: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: विविध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषणम् (मद्यानि)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• पुरस्तात्: in front
• पुरस्तात्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरस्तात् (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (in front)

• कुम्भकर्णस्य: of Kumbhakarna
• कुम्भकर्णस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: कुम्भकर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• चक्रुः: placed/made
• चक्रुः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट् (परस्मैपद), प्रथम-पुरुष, बहुवचन

• त्रिदशशत्रवः: enemies of the gods
• त्रिदशशत्रवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रिदश (प्रातिपदिक) + शत्रु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (त्रिदशानां शत्रवः)

Context

Thereafter the Rakshasas placed a heap of me at the size of Meru Mountain to please him immensely.

Characters & Entities

• Kumbhakarṇa
• Meru

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The scene illustrates how adharma sustains itself through indulgence and appetite rather than restraint. Dharma emphasizes moderation and right means; here, excess is used to mobilize violence.

What is the narrative situation?

The Rākṣasas prepare enormous provisions to awaken and energize Kumbhakarṇa for the coming battle.

Which character virtue is emphasized?

By contrast, the virtue implied is self-restraint (dama) and temperance—qualities absent from this indulgent preparation.