Shloka 39

युद्धकाण्डे एकोनषष्टितमः सर्गः

Rāvaṇa’s Assault on Nīla and Lakṣmaṇa; Hanumān Bears Rāma

Devanagari script

सतंगृहीत्वाऽनिलतुल्यवेगंसविस्फुलिङ्गज्वलनप्रकाशम् ।बाणंमहेन्द्राशनितुल्यवेगंचिक्षेपसुग्रीववधायरुष्टः ।।6.59.39।।

Transliteration

sa taṃ gṛhītvā 'nilatulya-vegaṃ savisphuliṅga-jvalana-prakāśam | bāṇaṃ mahendrāśani-tulya-vegaṃ cikṣepa sugrīvavadhāya ruṣṭaḥ ||6.59.39||

Translation

غصّے میں اس نے وہ تیر تھام لیا—ہوا کے مانند تیز، چنگاریاں بکھیرتی شعلہ نما چمک والا، اور مہندر کے وجر کی سی سرعت رکھنے والا—اور سوگریو کے وध کے لیے اسے پھینک دیا۔

Word by Word

• saḥ: he
• saḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• tam: that
• tam: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; bāṇam इत्यस्य विशेषणम्

• gṛhītvā: having seized
• gṛhītvā: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √grah (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund)

• anila-tulya-vegam: wind-speed
• anila-tulya-vegam: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: anila (प्रातिपदिक) + tulya (प्रातिपदिक) + vega (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; bāṇam इत्यस्य विशेषणम्; अर्थः: अनिलेन तुल्यः वेगः यस्य

• sa-visphuliṅga-jvalana-prakāśam: shining like fire with sparks
• sa-visphuliṅga-jvalana-prakāśam: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: sa (उपसर्ग/सह) + visphuliṅga (प्रातिपदिक) + jvalana (प्रातिपदिक) + prakāśa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; bāṇam इत्यस्य विशेषणम्; अर्थः: विस्फुलिङ्गयुक्त-ज्वलनवत् प्रकाशः यस्य

• bāṇam: arrow
• bāṇam: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: bāṇa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• mahendra-aśani-tulya-vegam: as swift as Indra's thunderbolt
• mahendra-aśani-tulya-vegam: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: mahendra (प्रातिपदिक) + aśani (प्रातिपदिक) + tulya (प्रातिपदik) + vega (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; bāṇam इत्यस्य विशेषणम्; अर्थः: महेन्द्रस्य अशनेः तुल्यः वेगः यस्य

• cikṣepa: hurled
• cikṣepa: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √kṣip (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन

• sugrīva-vadhāya: for Sugriva's killing
• sugrīva-vadhāya: Prayojana (प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: sugrīva (प्रातिपदिक) + vadha (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन; प्रयोजन (purpose): सुग्रीवस्य वधाय

• ruṣṭaḥ: angry
• ruṣṭaḥ: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ruṣṭa (कृदन्त-प्रातिपदिक; √ruṣ)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; saḥ इत्यस्य विशेषणम्; क्त

Context

Seizing an arrow which shone like sparks of fire and had the speed of wind, nay vied with thunderbolt of Indra in speed, he (Ravana) released an arrow in anger.

Characters & Entities

• Rāvaṇa
• Sugrīva
• Indra (Mahendra)
• thunderbolt (aśani)
• arrow (bāṇa)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

A dharmic warning: anger (krodha) drives one toward disproportionate harm; dharma urges mastery over rage and intent.

What is the narrative situation?

Rāvaṇa selects and launches an exceptionally powerful arrow aimed at killing Sugrīva.

Which character virtue is emphasized?

The episode emphasizes a vice: wrathful resolve to kill; it contrasts with the Ramayana’s broader ideal of controlled strength.