Shloka 18

युद्धकाण्डे एकोनषष्टितमः सर्गः

Rāvaṇa’s Assault on Nīla and Lakṣmaṇa; Hanumān Bears Rāma

Devanagari script

योऽसौहयंकाञ्चनचित्रभाण्डमारुह्यसन्ध्याभ्रगिरिप्रकाशम् ।प्रासंसमुद्यम्यमरीचिनद्धंपिशाचएषोऽशनितुल्यवेगः ।।6.59.18।।

Transliteration

yo ’sau hayaṃ kāñcana-citra-bhāṇḍam āruhya sandhyābhra-giri-prakāśam |

prāsaṃ samudyamya marīci-naddhaṃ piśāca eṣo ’śani-tulya-vegaḥ ||6.59.18||

Translation

وہی ہے جو سونے کے نقش و نگار سے آراستہ گھوڑے پر سوار ہے، جو شام کے بادلوں میں لپٹے پہاڑ کی طرح دمکتا ہے؛ کرنوں سے چمکتا نیزہ بلند کیے، یہ پِشَچ ہے—بجلی کے کوندے جیسی تیز رفتاری والا۔

Word by Word

• yaḥ: who
• yaḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: yad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• asau: that (yonder)
• asau: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: adas (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• hayam: horse
• hayam: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: haya (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• kāñcana-citra-bhāṇḍam: with golden, ornate trappings
• kāñcana-citra-bhāṇḍam: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: kāñcana + citra + bhāṇḍa (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः (काञ्चनं च चित्रं च भाण्डम्) विशेषणम् (हयम्/आरोहणम्)

• āruhya: having mounted
• āruhya: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: ā-√ruh (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive), अव्यय; ‘having mounted’

• sandhyā-abhra-giri-prakāśam: shining like a mountain with twilight clouds
• sandhyā-abhra-giri-prakāśam: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: sandhyā + abhra + giri + prakāśa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (सन्ध्याभ्रगिरिवत् प्रकाशः) विशेषणम् (हयम्/आरोहणम्)

• prāsam: spear
• prāsam: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: prāsa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• samudyamya: having lifted
• samudyamya: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: sam-ud-√yam (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive), अव्यय; ‘having raised’

• marīci-naddham: bound/covered with rays (radiant)
• marīci-naddham: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: marīci + naddha (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; तत्पुरुषः (मरीचिभिः नद्धम्) विशेषणम् (प्रासम्)

• piśācaḥ: Pisacha
• piśācaḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: piśāca (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (proper noun)

• eṣaḥ: this
• eṣaḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: etad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• aśani-tulya-vegaḥ: of speed like a thunderbolt
• aśani-tulya-vegaḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: aśani + tulya + vega (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (अशनितुल्यो वेगः यस्य)

Context

"He who is mounted on horses decorated with gold shining, like a mountain crowned with cloud, radiant as the Sun holding the shining yokes coming at high speed is by name Pisacha."

Characters & Entities

• Piśāca

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse reinforces that dazzling appearance and speed are morally neutral; dharma depends on the justness of one’s cause and actions.

What is the narrative situation?

A warrior named Piśāca is introduced, arriving swiftly on horseback with a radiant spear.

Which character virtue is emphasized?

Swiftness and martial readiness are emphasized.