Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

युद्धकाण्डे एकोनषष्टितमः सर्गः

Rāvaṇa’s Assault on Nīla and Lakṣmaṇa; Hanumān Bears Rāma

योऽसौगजस्कन्धगतोमहात्मानवोदितार्कोपमताम्रवक्त्रः ।प्रकम्पयन्नागशिरोऽभ्युपैतिह्यकम्पनंत्वेनमवेहिराजन् ।।6.59.14।।

yo’sau gajaskandhagato mahātmā navoditārkopamatāmravaktraḥ |

prakampayan nāgaśiro’bhyupaiti hy akampanaṃ tv enam avehi rājan ||6.59.14||

اے راجن! جان لو کہ یہ اَکمپن ہے—وہ مہاتما یودھا جو ہاتھی کے کندھے پر سوار ہے، جس کا تانبئی چہرہ نوطلوع آفتاب سا ہے، اور جو آگے بڑھتا ہے تو ہاتھی کا سر لرز اٹھتا ہے۔

yaḥwho
yaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम
asauthat (yonder)
asau:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootadas (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; निर्देशवाचक सर्वनाम
gaja-skandha-gataḥmounted on the elephant's shoulder/back
gaja-skandha-gataḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootgaja + skandha + gata (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; तत्पुरुषः (गजस्य स्कन्धे गतः) विशेषणम् (असौ)
mahātmāthe great-souled one
mahātmā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmahātman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (महान् आत्मा यस्य)
nava-udita-arka-upama-tāmra-vaktraḥwhose coppery face is like the newly risen sun
nava-udita-arka-upama-tāmra-vaktraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootnava + udita + arka + upama + tāmra + vaktra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (नवोदित-आर्क-उपमं ताम्रं वक्त्रं यस्य) विशेषणम् (असौ)
prakampayanshaking
prakampayan:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootpra-√kamp (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘shaking’
nāga-śiraḥthe elephant's head
nāga-śiraḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootnāga + śiras (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नागस्य शिरः)
abhyupaitiapproaches
abhyupaiti:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootabhi-upa-√i (धातु)
Formलट्-लकार (present), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; धातुः इ (to go/approach) उपसर्गौ अभि+उप
hiindeed
hi:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formअव्यय (particle/emphasis)
akampanamAkampana
akampanam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootakampana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; नाम (proper noun)
tubut
tu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय (contrastive particle)
enamhim
enam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
avehiknow (recognize)
avehi:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootava-√i (धातु)
Formलोट्-लकार (imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; धातुः इ; अर्थः ‘know/recognize’
rājanO king
rājan:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (vocative/सम्बोधन), एकवचन

"O King! the one seated on the elephant, by whose weight the elephant head is shaking, whose coppery face is like the rising sun, a gigantic one is Akampana."

A
Akampana
R
Ravana

FAQs

The speaker urges the king to correctly recognize Akampana (“avehi”—know), emphasizing truthful identification and clear reporting in a critical wartime moment.

It highlights the dharma of responsible counsel: in war, leaders must receive accurate information about opponents and allies, and advisors must speak truthfully without distortion.