Home›Ramayana›Yuddha Kanda›Sarga 59›Shloka 109
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 109

युद्धकाण्डे एकोनषष्टितमः सर्गः

Rāvaṇa’s Assault on Nīla and Lakṣmaṇa; Hanumān Bears Rāma

Devanagari script

तामापतन्तींभरतानुजोऽस्त्रैर्जघानबाणैश्चहुताग्निकल्पैः ।तथापिसातस्यविवेशशक्तिर्भुजान्तरंदाशरथेर्विशालम् ।।6.59.109।।

Transliteration

tām āpatantīṃ bharatānujo 'strair jaghāna bāṇaiś ca hutāgnikalpaiḥ | tathāpi sā tasya viveśa śaktir bhujāntaraṃ dāśarather viśālam ||6.59.109||

Translation

جب وہ شکتی اس کی طرف لپکی تو بھرت کے چھوٹے بھائی نے اسے ہون کی آگ جیسے باندھوں اور استروں سے مارا؛ پھر بھی وہ شکتی داشرتھی کے وسیع سینے میں پیوست ہو گئی۔

Word by Word
ताम्that (javelin)
ताम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आपतन्तीम्coming/falling towards
आपतन्तीम्:
कर्मविशेषण (Object-qualifier)
TypeAdjective
Rootआ-पत् (धातु) → आपतन्त् (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त, स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ताम् विशेषयति
भरत-अनुजःBharata's younger brother (Lakshmana)
भरत-अनुजः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootभरत (प्रातिपदिक) + अनुज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘younger brother of Bharata’
अस्त्रैःwith weapons
अस्त्रैः:
करण (Karana/Instrument)
TypeNoun
Rootअस्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
जघानstruck
जघान:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootहन् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
बाणैःwith arrows
बाणैः:
करण (Karana/Instrument)
TypeNoun
Rootबाण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
चand
च:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
हुत-अग्नि-कल्पैःlike blazing fire
हुत-अग्नि-कल्पैः:
करणविशेषण (Instrument-qualifier)
TypeAdjective
Rootहुत (हु धातु, कृदन्त) + अग्नि (प्रातिपदिक) + कल्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; उपमानार्थ-तत्पुरुषः: ‘like kindled fire’ (बाणान् विशेषयति)
तथापिnevertheless
तथापि:
वाक्यसम्बन्ध (Discourse connector)
TypeIndeclinable
Rootतथा + अपि (अव्यय)
Formअव्ययसमूहः (concessive particle): ‘even so’
साit (the javelin)
सा:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तस्यof him
तस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
विवेशentered
विवेश:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootवि-विश् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
शक्तिःthe javelin
शक्तिः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootशक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘सा’ इत्यस्य अप्पोजिशन
भुज-अन्तरम्the space between the arms (chest)
भुज-अन्तरम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootभुज (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः: ‘between the arms’ (chest)
दाशरथेःof the son of Dasharatha (Lakshmana)
दाशरथेः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootदाशरथि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
विशालम्broad
विशालम्:
कर्मविशेषण (Object-qualifier)
TypeAdjective
Rootविशाल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; भुज-अन्तरम् विशेषयति
Context

Lakshmana, the brother of Bharata struck the fierce weapon coming towards him like flames of fire fuelled by ghee, even then it struck him on his broad chest.

Characters & Entities
L
Lakṣmaṇa (Bharatānuja, Dāśarathi)
Ś
śakti (javelin/spear)

FAQs

Dharma often demands endurance: even the righteous suffer wounds, yet their commitment to truth and duty does not break.

Lakṣmaṇa tries to stop the incoming spear with counter-weapons, but it still pierces his chest.

Vīrya with tapas-like endurance—steadfastness under grievous harm.

←Previous Verse
Next Verse→