Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 56, Shloka 16

अकम्पनवधः — The Slaying of Akampana

Hanuman’s rout of the Rakshasa host

Devanagari script

गृहीत्वातंमहाशैलंपाणिनैकेनमारुतिः ।सविनद्यमहानादंभ्रामयामासवीर्यवान् ।।6.56.16।।

Transliteration

gṛhītvā taṁ mahāśailaṁ pāṇināikena mārutiḥ | savinadya mahānādaṁ bhrāmayāmāsa vīryavān ||

Translation

ماروتی نے ایک ہی ہاتھ سے اُس عظیم پہاڑ کو تھام لیا، پھر گرج دار نعرہ بلند کر کے، اپنی قوت کے ساتھ اسے گھمانے لگا۔

Word by Word

• गृहीत्वा: having seized
• गृहीत्वा: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: ग्रह् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभावः; धातु: ग्रह्; अर्थे: 'having taken'

• तम्: that (it/him)
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन (singular)

• महाशैलम्: a great mountain
• महाशैलम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: महाशैल (प्रातिपदिक: महा + शैल)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; समासः कर्मधारयः ('great' + 'mountain')

• पाणिना: with (his) hand
• पाणिना: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: पाणि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करण (instrument)

• एकेन: with one (alone)
• एकेन: Karaṇa (करण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; विशेषणम् पाणिना इति

• मारुतिः: Māruti (Hanumān)
• मारुतिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मारुति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• विनद्य: having roared
• विनद्य: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: नद् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund) उपसर्ग: वि-; धातु: नद्; अर्थे: 'having roared'

• महानादम्: a great roar
• महानादम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: महानाद (प्रातिपदिक: महा + नाद)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; समासः कर्मधारयः ('great' + 'sound/roar')

• भ्रामयामास: whirled (it) around
• भ्रामयामास: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भ्रम् (धातु)
• Form: लिट् (perfect/परस्मैपद), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; causative sense (णिच्) 'caused to whirl'

• वीर्यवान्: mighty/valiant
• वीर्यवान्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वीर्यवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (मारुतिः/सः)

Context

He, the heroic Maruthi, with one hand alone taking a huge mountain whirled round making loud noises.

Characters & Entities

• Hanumān (Māruti)
• Mountain (mahāśaila)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Strength becomes meaningful when it protects Satya; the epic frames extraordinary power as legitimate when exercised in defense of a righteous mission.

What is the narrative situation?

Hanumān prepares a decisive strike by swinging the uprooted mountain, signaling imminent defeat for the rākṣasa.

Which character virtue is emphasized?

Heroic potency (vīrya) joined with unwavering commitment to the cause of Dharma.