Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 52, Shloka 14

धूम्राक्षवधः

The Slaying of Dhumrākṣa

Devanagari script

वानरैर्भीमविक्रान्स्सैराप्लुत्याऽप्लुत्यवेगितैः ।राक्षसाःकरजैस्तीक्ष्णैर्मुखेषुविनिर्तिताः ।।6.52.14।।

Transliteration

vānarair bhīmavikrāntaiḥ sair āplutyāplutya vegitaiḥ |

rākṣasāḥ karajais tīkṣṇair mukheṣu vinirtitāḥ || 6.52.14 ||

Translation

خوفناک پرتاپ والے وانر ویر تیزی سے بار بار اچھلتے ہوئے راکشسوں پر جھپٹے، اور اپنے تیز ناخنوں سے اُن کے چہروں کو نوچ کر زخمی کر دیا۔

Word by Word

• वानरैः: by vanaras
• वानरैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: वानर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), तृतीया विभक्ति (Instrumental/करण), बहुवचनम् (Plural)

• भीमविक्रान्तैः: of terrible prowess
• भीमविक्रान्तैः: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: भीम (प्रातिपदिक) + विक्रान्त (√क्रम् धातु-कृदन्त)
• Form: कर्मधारय-समासः (भीमं विक्रान्तं येषाम्); विक्रान्त = भूतकृदन्त (क्त) from √क्रम् with उपसर्ग वि-; पुंलिङ्गे तृतीया बहुवचनम् (Masculine, Instrumental, Plural)

• सैः: by those
• सैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्गे तृतीया बहुवचनम् (Pronoun; Masculine, Instrumental, Plural)

• आप्लुत्य: having leapt
• आप्लुत्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: आ + प्लु (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund/absolutive) from √प्लु with उपसर्ग आ-; ‘having jumped’

• आप्लुत्य: leaping again and again
• आप्लुत्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: आ + प्लु (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय; पुनरुक्ति indicating repeated action

• वेगितैः: swift (ones)
• वेगितैः: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: वेगिन्/वेगित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया बहुवचनम् (Masculine, Instrumental, Plural); ‘swift/impetuous’

• राक्षसाः: rakshasas
• राक्षसाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राक्षस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा विभक्ति (Nominative), बहुवचनम् (Plural)

• करजैः: by nails
• करजैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: करज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), तृतीया विभक्ति (Instrumental/करण), बहुवचनम् (Plural)

• तीक्ष्णैः: sharp
• तीक्ष्णैः: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: तीक्ष्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया बहुवचनम् (Masculine, Instrumental, Plural); विशेषण of करजैः

• मुखेषु: on the faces
• मुखेषु: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी विभक्ति (Locative/अधिकरण), बहुवचनम् (Plural)

• विनिर्तिताः: wounded / torn
• विनिर्तिताः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वि + निर् + तुद्/तृद् (धातु)
• Form: भूतकृदन्तः (क्त) with उपसर्ग वि-निर्; reading as ‘pierced/wounded’; पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम् (Masculine, Nominative, Plural)

Context

The Vanaras with their terrific valour jumping up wounded the Rakshasas in their face with their sharp nails.

Characters & Entities

• vānara warriors
• rākṣasas

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma in wartime is action aligned with protection of the innocent and restoration of order; the verse shows vigorous resistance against violent aggressors.

What is the narrative situation?

Close-quarters fighting: vānara warriors use speed and natural weapons (claws) to injure rākṣasas.

Which character virtue is emphasized?

Fearless initiative and agility—courage expressed through decisive action.