Previous Verse
Next Verse

Shloka 35

धूम्राक्षप्रेषणम्

The Dispatch of Dhūmrākṣa

सतूत्पातांस्तदादृष्टवाराक्षसानांभयावहान् ।प्रादुर्भूतान्सुघोरांश्चधूम्राक्षोव्यथितोऽभवत् ।।6.51.35।।मुमुहूराक्षसाःसर्वेधूम्राक्षस्यपुरस्सराः ।

sa tūtpātāṃs tadā dṛṣṭvā rākṣasānāṃ bhayāvahān |

prādurbhūtān sughorāṃś ca dhūmrākṣo vyathito 'bhavat ॥6.51.35॥

mumuhū rākṣasāḥ sarve dhūmrākṣasya purassarāḥ |

جب اس نے اُن نہایت ہولناک شگونوں کو دیکھا جو راکشسوں پر خوف طاری کرنے والے تھے اور جو یکایک ظاہر ہوئے تھے، تو دھومراکْش گھبرا اٹھا۔ اور اس کے آگے بڑھنے والے سب راکشس بے ہوش ہو گئے۔

सःhe (Dhumrākṣa)
सः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम
तुbut, indeed
तु:
सम्बन्धसूचक (discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/पक्षान्तरे (adversative particle)
उत्पातान्portents
उत्पातान्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootउत्पात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन
तदाthen
तदा:
कालाधिकरण (temporal)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
पूर्वकाल-क्रिया (prior action)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु) + त्वा (प्रत्यय)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव
राक्षसानाम्of the rākṣasas
राक्षसानाम्:
सम्बन्ध (Sambandha/षष्ठी)
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
भयावहान्bringing fear
भयावहान्:
कर्म-विशेषण (Karma-viśeṣaṇa/कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootभय-आवह (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; उत्पातान् इति विशेषणम्
प्रादुर्भूतान्manifested, appeared
प्रादुर्भूतान्:
कर्म-विशेषण (Karma-viśeṣaṇa/कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रादुर्-√भू (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formक्त-कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; उत्पातान् इति विशेषणम्
सुघोरान्very dreadful
सुघोरान्:
कर्म-विशेषण (Karma-viśeṣaṇa/कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु-घोर (प्रातिपदिक; उपसर्गपूर्वक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; उत्पातान् इति विशेषणम्
and
:
समुच्चय (connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
धूम्राक्षःDhumrākṣa
धूम्राक्षः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootधूम्राक्ष (प्रातिपदिक; नाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
व्यथितःdisturbed, shaken
व्यथितः:
विशेषण (Karta-viśeṣaṇa/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Root√व्यथ् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formक्त-कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; धूम्राक्षः इति विशेषणम्
अभवत्became
अभवत्:
क्रिया (Verb/आख्यात)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
मुमुहुःfainted, became bewildered
मुमुहुः:
क्रिया (Verb/आख्यात)
TypeVerb
Root√मुह् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन
राक्षसाःrākṣasas
राक्षसाः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
सर्वेall
सर्वे:
विशेषण (Karta-viśeṣaṇa/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; राक्षसाः इति विशेषणम्
धूम्राक्षस्यof Dhumrākṣa
धूम्राक्षस्य:
सम्बन्ध (Sambandha/षष्ठी)
TypeNoun
Rootधूम्राक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
पुरस्सराःgoing in front, vanguard
पुरस्सराः:
विशेषण (Karta-viśeṣaṇa/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootपुरः-सर (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; राक्षसाः इति विशेषणम्; (पुरः = अग्रे, सर = गच्छन्)

Then Rakshasa feared seeing the dreadful manifestation and got worried. All the Rakshasas walking in front of Dhumraksha lost consciousness.

D
Dhumrākṣa
R
rākṣasāḥ (rākṣasas)

FAQs

Dharma includes heedfulness: when conscience and cosmic order warn, persisting in wrongdoing weakens courage and cohesion.

After repeated omens, Dhumrākṣa and his vanguard are psychologically destabilized—some even faint—before engaging the enemy.

Moral courage: true steadiness arises from righteous purpose, not merely from force or numbers.