Shloka 23

धूम्राक्षप्रेषणम्

The Dispatch of Dhūmrākṣa

Devanagari script

तेबद्धघण्टाबलिनोघोररूपानिशाचराः ।विगर्जमानास्सम्हृष्टाधूम्राक्षंपर्यवारयन् ।।6.51.23।।

Transliteration

te baddha-ghaṇṭā balino ghora-rūpā niśācarāḥ |

vigarjamānāḥ saṃhṛṣṭā dhūmrākṣaṃ paryavārayan ||6.51.23||

Translation

وہ طاقتور، رات میں پھرنے والے، ہولناک صورت راکشس—گھنٹیوں والی پٹکیاں باندھے—خوشی سے گرجتے ہوئے دھومراکْش کے گرد جمع ہو گئے۔

Word by Word

• ते: they
• ते: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम (pronoun)

• बद्ध-घण्टाः: with bells fastened
• बद्ध-घण्टाः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: बद्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक) + घण्टा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारयः (बद्धाः घण्टाः येषां ते/बद्धघण्टाः)

• बलिनः: mighty
• बलिनः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: बलिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• घोर-रूपाः: of dreadful form
• घोर-रूपाः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: घोर (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारयः (घोरं रूपं येषाम्)

• निशाचराः: night-rangers (rakshasas)
• निशाचराः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: निशा (प्रातिपदिक) + चर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुषः (निशायां चरन्ति)

• विगर्जमानाः: roaring
• विगर्जमानाः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: वि+गर्ज् (धातु)
• Form: वर्तमान-कृदन्त (शतृ/शानच्), प्रथमा, बहुवचन, पुंलिङ्ग; ‘roaring’

• संहृष्टाः: delighted
• संहृष्टाः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम्+हृष् (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), प्रथमा, बहुवचन, पुंलिङ्ग; ‘delighted/overjoyed’

• धूम्राक्षम्: Dhumraksha
• धूम्राक्षम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: धूम्राक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• पर्यवारयन्: surrounded
• पर्यवारयन्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि+आ+वृ (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद

Context

Mighty army bound with girdles of bells to their waist, of fierce form roaring surrounded Dhumraksha joyfully.

Characters & Entities

• Dhūmrākṣa
• Rākṣasas (niśācarāḥ)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse shows collective zeal and loyalty to a leader; dharma-wise it cautions that enthusiasm and unity, if yoked to adharma, become instruments of harm rather than protection.

What is the narrative situation?

Rāvaṇa’s rākṣasa troops, energized for battle, loudly assemble around Dhumrākṣa.

Which character virtue is emphasized?

Cohesion and martial fervor (team solidarity), portrayed as formidable but ethically ambiguous.