Shloka 11

धूम्राक्षप्रेषणम्

The Dispatch of Dhūmrākṣa

Devanagari script

तदप्रियंदीनमुखारावणस्यनिशाचराः ।कृत्स्नंनिवेदयामासुर्यथावद्वाक्यकोविदाः ।।6.51.11।।

Transliteration

tad apriyaṃ dīna-mukhā rāvaṇasya niśācarāḥ | kṛtsnaṃ nivedayāmāsur yathāvad vākya-kovidāḥ ||6.51.11||

Translation

وہ رات میں پھرنے والے راکشس، چہرے اُداس کیے، راون کے سامنے وہ ساری ناگوار خبر ٹھیک ٹھیک جیسے تھی ویسے ہی عرض کرنے لگے؛ کیونکہ وہ پیغام رسانی کے آداب سے خوب واقف تھے۔

Word by Word

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् — अप्रियम्

• अप्रियम्: unpleasant (news)
• अप्रियम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अप्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• दीनमुखाः: with downcast faces
• दीनमुखाः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दीन + मुख (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुव्रीहिः (दीनं मुखं येषाम्) — निशाचराः इति विशेष्यस्य

• रावणस्य: to/for Ravana; of Ravana
• रावणस्य: Sampradana/Sambandha (सम्प्रदान/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: रावण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• निशाचराः: night-roamers (Rakshasas)
• निशाचराः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: निशा + चर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः (निशायां चरन्ति)

• कृत्स्नम्: entirely, in full
• कृत्स्नम्: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: कृत्स्न (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् प्रयोगः (adverbial accusative), क्रियाविशेषण

• निवेदयामासुः: reported, informed
• निवेदयामासुः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि + विद् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद; णिच्-प्रयोग (causative stem: निवेदय-)

• यथावत्: accurately, as it was
• यथावत्: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यथावत् (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रकारवाचक (properly/as it was)

• वाक्यकोविदाः: skilled in speech
• वाक्यकोविदाः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वाक्य + कोविद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः (वाक्ये कोविदाः) — निशाचराः इति विशेष्यस्य

Context

Rakshasas who were well versed in talking, desperately conveyed the unpleasantness as it is to Ravana.

Characters & Entities

• Rāvaṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Satya (truthfulness) in communication: even when news is unwelcome, dharma favors accurate reporting over flattery or concealment.

What is the narrative situation?

Rāvaṇa’s men deliver a full report of alarming developments rather than hiding the severity.

Which character virtue is emphasized?

Integrity in speech—faithful transmission of facts despite fear or political pressure.