Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 48, Shloka 6

सीताविलापः—त्रिजटासान्त्वनं च

Sita’s Lament and Trijata’s Consolation

Devanagari script

इमानिखलुपद्मानिपादयोर्यैःकुलस्त्रियः ।अधिराज्येऽभिषिच्यन्तेनरेन्द्रैःपतिभिःसह ।।।।

Transliteration

imāni khalu padmāni pādayoḥ yaiḥ kulastriyaḥ |

adhirājye 'bhiṣicyante narendraiḥ patibhiḥ saha ||

Translation

یہی تو وہ کنول کے نشان ہیں جو میرے قدموں پر ہیں؛ انہی نشانیوں کے سبب شریف گھرانوں کی عورتیں اپنے راجاؤں شوہروں کے ساتھ مل کر ملکہ کے منصب پر ابھِشیک پاتی ہیں۔

Word by Word

• इमानि: these
• इमानि: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण of पद्मानि

• खलु: indeed
• खलु: Nipāta (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: खलु (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक/पदपूरण-अव्यय (particle)

• पद्मानि: lotus-marks
• पद्मानि: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पद्म (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्तृ (subject) of implied 'are'

• पादयोः: of the two feet
• पादयोः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), द्विवचन; सम्बन्ध: 'of (my) two feet'

• यैः: by which
• यैः: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग/पुल्लिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), बहुवचन; refers to पद्मानि

• कुलस्त्रियः: noble women
• कुलस्त्रियः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुल + स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (कुलस्य स्त्रियः), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्तृ of अभिषिच्यन्ते

• अधिराज्ये: in sovereignty/on the throne
• अधिराज्ये: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अधिराज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन

• अभिषिच्यन्ते: are crowned/anointed
• अभिषिच्यन्ते: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अभि + सिच् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथम-पुरुष, बहुवचन, आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (passive): 'are anointed/crowned'

• नरेन्द्रैः: by kings
• नरेन्द्रैः: Kartṛ (कर्ता) / Agent (कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: नर + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (नराणाम् इन्द्राः), पुल्लिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; agent in passive

• पतिभिः: with (their) husbands
• पतिभिः: Sahakāraka (सहकारक)
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; सह-योगे करण/कर्तृसहचर

• सह: together with
• सह: Sahārtha (सहार्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)
• Form: सहार्थक-अव्यय (preposition-like particle) governing instrumental

Context

Thereafter Sita along with Trijata went to Pushpaka. Making Sita to get down, rakshasi also entered Ashoka grove.

Characters & Entities

• Sītā
• narendra (king)
• abhiṣeka (consecration, implied)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is framed as an ordered moral cosmos where signs of rightful fortune (lakṣaṇa) align with righteous outcomes—queenship alongside a dharmic king—rather than chaos and injustice.

What is the narrative situation?

Sita reflects on auspicious bodily signs traditionally associated with legitimate sovereignty, using them to resist despair about Rama’s fate.

Which character virtue is emphasized?

Hope anchored in moral order: Sita’s confidence is not vanity but a belief that Dharma and Satya ultimately prevail.