Previous Verse
Next Verse

Shloka 72

युद्धलक्षण-निमित्तदर्शनं तथा लङ्काद्वारव्यूहः

War Omens and the Encirclement of Lanka’s Gates

यद्वाविशसिलोकांस्त्रीन्पक्षीभूतोमनोजवः ।ममचक्षुष्पथंप्राप्यनजीवन्प्रतियास्यसि ।।6.41.72।।

yad vā viśasi lokāṁs trīn pakṣī-bhūto mano-javaḥ | mama cakṣuṣ-patham prāpya na jīvan pratiyāsyasi ||6.41.72||

اے تیز فکر! اگر تُو پر بن کر تینوں لوکوں میں بھی جا گھسے، پھر بھی جب میری نگاہ کی حد میں آ گیا تو زندہ واپس نہ لوٹے گا۔

yadif
yad:
Sambandha (सम्बन्ध/conditional)
TypeIndeclinable
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्यय-प्रयोग (correlative particle) = if/when
or
:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (or)
viśasiyou enter
viśasi:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootviś (विश् धातु)
Formलट्-लकार (Present), मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
lokānworlds
lokān:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootloka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), बहुवचन
trīnthree
trīn:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottri (संख्या-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; संख्या-विशेषण
pakṣī-bhūtaḥhaving become a bird
pakṣī-bhūtaḥ:
Kartṛ-samānādhikaraṇa (कर्तृ-समानााधिकरण)
TypeAdjective
Rootpakṣin (पक्षिन् प्रातिपदिक) + bhūta (कृदन्त; भू धातु)
Formकर्मधारय-समास: पक्षी इव/पक्षीभूतः; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्यय
mano-javaḥyou, swift as thought
mano-javaḥ:
Kartr̥ (कर्ता)
TypeNoun
Rootmanas (मनस् प्रातिपदिक) + java (जव प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास: मनो जवो यस्य सः; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बोधनार्थे/विशेषणरूपेण
mamamy
mama:
Sambandha (सम्बन्ध/possessor)
TypeNoun
Rootmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन
cakṣuṣ-pathamthe range of (my) sight
cakṣuṣ-patham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootcakṣus (चक्षुस् प्रातिपदिक) + patha (पथ प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: चक्षुषः पथः); पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
prāpyahaving come into
prāpya:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-āp (प्र-आप् धातु)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (Gerund), अर्थः—प्राप्य (having reached)
nanot
na:
Sambandha (सम्बन्ध/negation)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय
jīvanalive
jīvan:
Kartṛ-samānādhikaraṇa (कर्तृ-समानााधिकरण)
TypeVerb
Rootjīv (जीव् धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्त (Present participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; न-सम्बन्धेन = alive
pratiyāsyasiyou will return/go back
pratiyāsyasi:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootprati-yā (प्रति-या धातु)
Formलृट्-लकार (Future), मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

"O Ravana! You have no control over your mind, and if you come in the range of my eyesight and enter the three worlds also you will not go alive again."

R
Rama
R
Ravana
T
three worlds (trailokya)

FAQs

Dharma here is kṣātra-dharma: the righteous king’s duty to confront adharma decisively. Rama declares that wrongdoing cannot escape accountability, even by flight or disguise.

Rama issues a stern warning to Ravana in the war context, asserting that once Ravana comes into Rama’s range, he will not survive.

Rama’s resolve and fearlessness—steadfast commitment to justice without wavering.