Previous Verse
Next Verse

Shloka 62

युद्धलक्षण-निमित्तदर्शनं तथा लङ्काद्वारव्यूहः

War Omens and the Encirclement of Lanka’s Gates

ऋषीणांदेवतानांचगन्धर्वाप्सरसांतथा ।।6.41.62।।नागानामथयक्षाणांराज्ञांचरजनीचर ।यच्चपापंकृतंमोहादवलिप्तेनराक्षस ।।6.41.63।।नूनंतेविगतोदर्पःस्वयम्भुवरदानजः ।तस्यपापस्यसम्प्राप्ताव्युष्टिरद्यदुरसदा ।।6.41.64।।

ṛṣīṇāṃ devatānāṃ ca gandharvāpsarasāṃ tathā |

nāgānām atha yakṣāṇāṃ rājñāṃ ca rajanīcara ||6.41.62||

yac ca pāpaṃ kṛtaṃ mohād avaliptena rākṣasa ||6.41.63||

nūnaṃ te vigato darpaḥ svayambhu-vara-dānajaḥ |

tasya pāpasya samprāptā vyuṣṭir adya durāsadā ||6.41.64||

اے رَجنیچر! رِشیوں، دیوتاؤں، گندھرو ں اور اپسراؤں، ناگوں، یکشوں اور راجاؤں کے خلاف جو گناہ تُو نے فریبِ نفس اور تکبر میں آ کر کیا تھا—اے مغرور راکشس—اُس کی سخت اور ناگزیر سزا کا وقت آ پہنچا ہے۔ آج یقیناً تیرا وہ غرور، جو سویمبھو (برہما) کے ور سے پیدا ہوا تھا، خاک میں مل جائے گا۔

नूनम्surely
नूनम्:
क्रियाविशेषण (भाव/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootनूनम् (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-अव्यय (particle of certainty)
तेyour/of you
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/चतुर्थी-एकवचनरूप (Genitive/Dative singular form); अत्र षष्ठी-अर्थे (of you)
विगतःgone, departed
विगतः:
कर्ता-विशेषण (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootवि + गत (गम्-धातु, क्त-प्रत्यय; प्रातिपदिकवत्)
Formक्त-प्रत्ययान्त (Past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; दर्पः इत्यस्य विशेषणम्
दर्पःpride
दर्पः:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootदर्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
स्वयम्भुवरदानजःborn of Brahmā's boon
स्वयम्भुवरदानजः:
कर्ता-विशेषण (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootस्वयम्भू + वरदान + ज (प्रातिपदिक: स्वयम्भू-वरदान-जन)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; दर्पः इत्यस्य विशेषणम्; ‘स्वयम्भूना दत्तात् वरदानात् जातः’ (born from a boon granted by Brahmā)
तस्यof that
तस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (Singular)
पापस्यof the sin
पापस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootपाप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (Singular)
सम्प्राप्ताhas come/has been obtained
सम्प्राप्ता:
कर्ता-विशेषण (Subject qualifier)
TypeVerb
Rootसम्-प्र-आप् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (Past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; व्युष्टिः इत्यस्य विशेषणम्
व्युष्टिःretribution/awakening (result)
व्युष्टिः:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootव्युष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
अद्यtoday/now
अद्य:
कालाधिकरण (Time adjunct)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
दुरासदाhard to approach/inescapable
दुरासदा:
कर्ता-विशेषण (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootदुरासद (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; व्युष्टिः इत्यस्य विशेषणम्

"O night ranger! the time has come for punishment for the sins committed by you to the sages, Devatas, so also to Gandharvas, celestial beauties, Nagas, Yakshas and the kings because of your delusion in conceit. Surely your pride about the boons begotten from the self-born creator will be gone, said Rama.

R
Rāma
R
Rāvaṇa (Daśagrīva)
Ṛṣis
D
Devatās
G
Gandharvas
A
Apsarases
N
Nāgas
Y
Yakṣas
K
Kings
S
Svayambhū (Brahmā)

FAQs

Karma and dharma: wrongdoing against the innocent and the righteous inevitably ripens into consequences; arrogance based on power or boons cannot cancel moral law.

Rāma’s message condemns Rāvaṇa’s long history of abuses and declares that the time for unavoidable recompense has arrived.

Nyāya (justice) in Rāma—truthfully naming harm done and upholding accountability without personal malice.