Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 34, Shloka 2

सरमायाḥ सीतासान्त्वनम् तथा रावणनिश्चयश्रवणम्

Saarana Consoles Sita and Reports Ravana’s Resolve

Devanagari script

ततस्तस्याहितंसख्याश्चिकीर्षन्तीसखीवचः ।उवाचकालेकालज्ञास्मितपूर्वाभिभाषिणी ।।।।

Transliteration

tatas tasyāḥ hitaṃ sakhyāś cikīrṣantī sakhī vacaḥ | uvāca kāle kālajñā smitapūrvābhibhāṣiṇī ||

Translation

پھر سیتا کی سہیلی سرما، اس کی بھلائی چاہتی ہوئی اور وقت کی پہچان رکھنے والی، پہلے نرم مسکراہٹ کے ساتھ، مناسب گھڑی میں نصیحت بھرے کلمات بولی۔

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Avyaya (अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• तस्याः: of her
• तस्याः: Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• हितम्: welfare/good
• हितम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: हित (प्रातिपदिक/कृदन्त from √धा with नि)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; चिकीर्षन्ती इत्यस्य कर्म

• सख्याः: of (her) friend
• सख्याः: Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सखी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; तस्याः इत्यस्य apposition

• चिकीर्षन्ती: wishing to do
• चिकीर्षन्ती: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: √कृ (धातु)
• Form: सन्नन्त-धातु (desiderative) + शतृ (present participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृवाचक

• सखी: the friend
• सखी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सखी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• वचः: words
• वचः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• काले: at the proper time
• काले: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• काल-ज्ञा: knowing the right time
• काल-ज्ञा: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: काल (प्रातिपदिक) + ज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (कालं जानाति), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सखी इति विशेषण

• स्मित-पूर्व-अभिभाषिणी: one who speaks after smiling
• स्मित-पूर्व-अभिभाषिणी: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्मित (प्रातिपदिक) + पूर्व (प्रातिपदिक) + अभिभाषिन् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (स्मितं पूर्वं यस्याः अभिभाषणस्य), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सखी इति विशेषण

Context

Then Saarana who knew the right time to do so, wishing the welfare of her dear friend Sita and desirous of doing anything for her smiled before she started speaking.

Characters & Entities

• Saramā
• Sītā

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma as timely, benevolent speech: wisdom includes knowing when and how to speak so that truth becomes healing rather than harsh.

What is the narrative situation?

Saramā prepares to speak to Sītā with sensitivity, choosing the right time and manner to convey difficult news.

Which character virtue is emphasized?

Saramā’s prudence (kālajñatā) and compassion—she aims at Sītā’s welfare and communicates gently.