Previous Verse
Next Verse

Shloka 5

वानर-ऋक्ष-सेना-प्रशंसा

Cataloguing the Vanara and Bear Forces

नीलानिवमहामेघांस्तिष्ठतोयांस्तुपश्यसि ।।।।असिताञ्जनसङ्काशान् युद्धेसत्यपराक्रमान् ।असङ् ख्येयाननिर्देश्यान्परंपारमिवोदधेः ।।।।पर्वतेषुचयेकेचिद्विषमेषुनदीषुच ।एतेत्वामभिवर्तन्तेराजन्नृक्षास्सुदारुणाः ।।।।

nīlān iva mahāmeghāṃs tiṣṭhato yāṃs tu paśyasi |

asitāñjanasaṅkāśān yuddhe satyaparākramān |

asaṅkhyeyān anirdeśyān paraṃ pāram ivodadheḥ |

parvateṣu ca ye kecid viṣameṣu nadīṣu ca |

ete tvām abhivartante rājan ṛkṣāḥ sudāruṇāḥ || 6.27.5–7 ||

اے راجن! جنہیں تم کھڑے دیکھتے ہو وہ نیلے گھنے مہا بادلوں کی مانند ہیں؛ سرمہ کی سی سیاہی والے، جنگ میں سچّے اور ثابت قدم پرाकرم رکھنے والے۔ وہ بے شمار اور ناقابلِ بیان ہیں، جیسے سمندر کا پرلا کنارا۔ پہاڑوں سے اور دشوار درّوں و ندی کناروں سے وہ نہایت ہیبت ناک ریچھ تمہاری طرف بڑھ رہے ہیں۔

एषाम्of these
एषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; सर्वनाम
मध्येin the midst
मध्ये:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootmadhya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
स्थितःstanding
स्थितः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Root√sthā (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP) ‘स्थित’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
राजन्O king
राजन्:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
भीमाक्षःterrible-eyed
भीमाक्षः:
Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootbhīma-akṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण; कर्मधारयः (भीमाः अक्षी यस्य)
भीमदर्शनःfearsome in appearance
भीमदर्शनः:
Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootbhīma-darśana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण; कर्मधारयः (भीमं दर्शनं यस्य)
पर्जन्यःParjanya (rain-cloud deity)
पर्जन्यः:
Upameya (उपमेय/Thing compared)
TypeNoun
Rootparjanya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
इवlike
इव:
Upamāna-marker (उपमान-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formअव्यय; उपमा-वाचक
जीमूतैःby clouds
जीमूतैः:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootjīmūta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
समन्तात्on all sides
समन्तात्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsamantāt (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (from all sides)
परिवारितःsurrounded
परिवारितः:
Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootpari-√vṛ (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP) ‘परिवारित’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ऋक्षवन्तम्Ṛkṣavat (mountain)
ऋक्षवन्तम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootṛkṣavat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; पर्वतनाम (name of a mountain)
गिरिश्रेष्ठम्best of mountains
गिरिश्रेष्ठम्:
Karma-anvaya (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootgiri-śreṣṭha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण; षष्ठी-तत्पुरुषः (गिरीणां श्रेष्ठम्)
अध्यास्तेdwells on; inhabits
अध्यास्ते:
Kriyā (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootadhi-√ās (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
नर्मदाम्Narmadā (river)
नर्मदाम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootnarmadā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; नदी-नाम
पिबन्drinking
पिबन्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/Simultaneous action)
TypeAdjective
Root√pā (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ) ‘पिबत्/पिबन्’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रियाविशेषण-भाव (while drinking)
सर्वऋक्षाणाम्of all bears
सर्वऋक्षाणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootsarva-ṛkṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (सर्वेषां ऋक्षाणाम्)
अधिपतिःlord/overlord
अधिपतिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootadhipati (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
धूम्रःDhūmra
धूम्रः:
Apposition (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootdhūmra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (proper name)
नामnamed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध/Naming particle)
TypeIndeclinable
Rootnāman (अव्यय-प्रयोग)
Formअव्यय; नाम-निपात (called)
एषःthis
एषः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
यूथपःtroop-leader
यूथपः:
Apposition (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootyūthapa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

"O King! Standing like dark clouds, black in colour like collyrium, who are of unfailing valour in war, innumerable in numbers, like the small particles of sand on the other bank of ocean, who cannot be counted are moving towards you. They are from mountains, riverbanks, and difficult locations. Those highly ferocious Bears are advancing towards you."

B
Bears (Ṛkṣa troops)
M
Mountains
R
Rivers
S
Sea (Udadhī)
R
Rāvaṇa

FAQs

Dharma is linked with satya in action: the troops are described as satyaparākrama—valor that does not fail or deviate—suggesting steadfastness to duty in battle.

The speaker points out the bear-contingents in the allied force and emphasizes their vast numbers, fearsome appearance, and rapid advance toward Laṅkā’s side.

Steadfast courage (unfailing valor) and collective determination, portrayed through overwhelming, storm-like imagery.