Shloka 1

वानर-ऋक्ष-सेना-प्रशंसा

Cataloguing the Vanara and Bear Forces

Devanagari script

तांस्तुतेऽहंप्रवक्ष्यामिप्रेक्षमाणस्ययूथपान् ।राघवार्थेपराक्रान्तायेनरक्षन्तिजीवितम् ।।।।

Transliteration

tāṃs tu te 'haṃ pravakṣyāmi prekṣamāṇasya yūthapān | rāghavārthe parākrāntā ye na rakṣanti jīvitam ||

Translation

میں تمہیں اُن یوُتھپوں (دستہ سالاروں) کا بیان کروں گا جنہیں تم دیکھ رہے ہو—وہ سورما جو رَاغھو (رام) کے مقصد کے لیے پوری قوت سے بڑھتے ہیں اور اپنی جان کی پروا نہیں کرتے۔

Word by Word

• तान्: those
• तान्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; सर्वनाम

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: tu (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle), विरोध/विशेषार्थ (but/indeed)

• ते: to you
• ते: Sampradana (सम्प्रदान/Recipient)
• Type: Noun
• Root: tvad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया/चतुर्थी (Acc/Dat) एकवचन; सर्वनाम; अत्र दत्तिवाचकः (to you)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: asmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• प्रवक्ष्यामि: will describe/tell
• प्रवक्ष्यामि: Kriyā (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: pra-√vac (धातु)
• Form: लृट् (Future), प्रथमपुरुष? (actually उत्तमपुरुष/1st person), एकवचन; परस्मैपद; धातु √वच् (to speak) उपसर्गः प्र-

• प्रेक्षमाणस्य: of you who are watching
• प्रेक्षमाणस्य: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Adjective
• Root: pra-√īkṣ (धातु)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ/Present active participle) ‘प्रेक्षमाण’; षष्ठी एकवचन; पुंलिङ्ग; ‘of (you) who are looking/observing’

• यूथपान्: troop-leaders
• यूथपान्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: yūthapa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• राघवार्थे: for Rāghava's cause
• राघवार्थे: Adhikaraṇa (अधिकरण/Locative)
• Type: Noun
• Root: rāghava-artha (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (राघवस्य अर्थः)

• पराक्रान्ताः: highly valiant
• पराक्रान्ताः: Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: parā-krānta (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण

• ये: who
• ये: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: yad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; यत्-सम्बन्धी सर्वनाम

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध/Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: na (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation particle)

• रक्षन्ति: protect/care for
• रक्षन्ति: Kriyā (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: √rakṣ (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद

• जीवितम्: life
• जीवितम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: jīvita (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Context

"I will describe the Vanara force, who are not caring for their lives for the cause of Raghava. You may see."

Characters & Entities

• Sāraṇa
• Rāvaṇa
• Rāghava (Rāma)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma here appears as steadfast loyalty to a righteous cause—risking oneself for Rāghava’s mission rather than self-preservation.

What is the narrative situation?

Sāraṇa begins his report to Rāvaṇa, introducing the Vānara commanders who fight selflessly for Rāma.

Which character virtue is emphasized?

Tyāga (self-sacrifice) and vīrya (heroic courage) in service of a dharmic leader.