Previous Verse
Next Verse

Shloka 46

वानरमुख्य-परिचयः

Catalogue of Principal Vānara Leaders

यस्तुगैरिकवर्णाभंवपुःपुष्यतिवानरः ।अवमत्यसदासर्वान्वानरान्बलदर्पितान् ।।।।गवयोनामतेजस्वीत्वांक्रोधादभिवर्तते ।

yas tu gairika-varṇābhaṁ vapuḥ puṣyati vānaraḥ |

avamatya sadā sarvān vānarān bala-darpitān ||

gavayo nāma tejasvī tvāṁ krodhād abhivartate ||6.26.46||

اور وہ وانر جس کا بدن گیروے رنگ کی جھلک رکھتا ہے، جو ہمیشہ قوت کے غرور میں مست سب وانروں کو حقیر جانتا ہے—وہی تیزस्वی گَوَیَہ نامی، غضب میں بھر کر تمہاری طرف بڑھتا ہے۔

यःhe who
यः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तुindeed/and
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
गैरिकवर्णाभम्ochre-coloured
गैरिकवर्णाभम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootगैरिक-वर्ण-आभ (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of वपुः) ‘having ochre-like colour/appearance’
वपुःbody/form
वपुः:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootवपुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म (object of पुष्यति)
पुष्यतिnourishes/maintains
पुष्यति:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Root√पुष् (धातु)
Formलट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘nourishes/maintains’
वानरःvanara
वानरः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootवानर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता
अवमत्यhaving despised
अवमत्य:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootअव-√मन् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund); ‘having despised’
सदाalways
सदा:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (always)
सर्वान्all
सर्वान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषण (of वानरान्)
वानरान्vanaras
वानरान्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootवानर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; कर्म (object of अवमत्य)
बलदर्पितान्proud of strength
बलदर्पितान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootबल-दर्पित (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषण (of वानरान्) ‘proud due to strength’
गवयःGavaya
गवयः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootगवय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (proper name)
नामby name
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध/Name-marker)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नाम-निर्देशक
तेजस्वीradiant/valiant
तेजस्वी:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतेजस्विन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (of गवयः)
त्वाम्you
त्वाम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया, एकवचन; कर्म (object of अभिवर्तते)
क्रोधात्from anger/out of anger
क्रोधात्:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeNoun
Rootक्रोध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; हेतुः (cause)
अभिवर्ततेadvances towards
अभिवर्तते:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootअभि-√वृत् (धातु)
Formलट्, आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘turns towards/advances against’

"He who is of an orange colour body of hand some form, who nourishes it ever and who is proud of his strength, a glorious one known as Gava ya is coming towards you angrily with disregard for Vanaras."

G
Gavaya
V
Vanaras

FAQs

A cautionary dharmic note appears through ‘bala-darpa’ (pride in strength): power without humility tends toward contempt and anger, which cloud right judgment.

Sāraṇa points out Gavaya among the Vanara chiefs and characterizes his temperament as aggressive and disdainful.

Tejas (splendour/energy) is highlighted, though paired with a flaw—anger and scorn—showing that valor must be governed by restraint for dharmic excellence.